Aile Afet Planı Nasıl Hazırlanır? Adım Adım Rehber ve Kontrol Listesi

Aile afet planı, bir afet olduğunda evde kimin ne yapacağını, nerede buluşacağınızı ve birbirinize nasıl ulaşacağınızı önceden yazılı hale getirdiğin kısa bir belgedir. Hazırlamak için tek bir akşam yeterli. Ev halkıyla oturursun, evdeki ve bölgendeki riskleri konuşursun, iki buluşma noktası ve bölge dışında yaşayan bir bağlantı kişisi seçersin, toplanma alanını e-Devlet'ten öğrenirsin, görevleri dağıtırsın ve hepsini kâğıda yazarsın. Sonra planı belli aralıklarla gözden geçirir, bir kez de deneyerek prova edersin. Türk Kızılay'ın kontrol listesi bu aralık için altı ayı öneriyor.

Bu sayfa planın tamamını kuran ana rehber. Deprem çantasının içeriğini deprem çantasında neler olmalı yazısında, sarsıntı sırasında ne yapacağını deprem anında ne yapmalı yazısında, ilk saatleri ise deprem sonrasında ilk saatlerde ne yapmalı yazısında ayrıntılı anlattım. Burada onları tekrar etmiyorum. Bu sayfa o parçaları birbirine bağlayan planı kuruyor.

Benim bu konudaki dayanağım basit. Kriz anında beyin yeni karar üretmekte zorlanır. Kararı kriz gelmeden verirsen, o an sadece önceden verdiğin kararı uygularsın. Aile afet planı tam olarak budur. Aşağıda AFAD ve Türk Kızılay materyallerine dayanan adım adım bir yol ve en sonda doldurabileceğin bir kontrol listesi var.

Aile Afet Planı Neden Gerekir?

AFAD'ın Bursa İl Müdürlüğü sayfası planın gerekçesini şöyle koyuyor. Afetler her zaman her yerde olabilir ve müdahale ekipleri afetten hemen sonra herkesin ihtiyacına çok kısa sürede yetişemeyebilir. Bu aralıkta evini terk etmek zorunda kalabilirsin, aile üyelerinle iletişimin kesilebilir ve düşünecek zamanın olmayabilir.

Çanta sana malzeme verir. Plan ise o malzemeyi kimin alacağını, hangi kapıdan çıkacağınızı, telefonlar çalışmazsa birbirinizi nerede bulacağınızı söyler. Çocuğun okulda, eşin iş yerinde, sen yoldaysan çanta tek başına sizi bir araya getirmez. Sizi bir araya getiren, önceden konuşulmuş buluşma noktası ve herkesin ezbere bildiği bir bağlantı kişisidir.

Aile Afet Planında Neler Olmalı?

AFAD il müdürlüklerinin aile planı sayfaları ve Türk Kızılay'ın kontrol listesi bir araya getirildiğinde, iyi bir planda şunlar bulunur.

• Evdeki ve bölgedeki risklerin listesi ve evin krokisi
• Bölge dışı ve şehir içi bağlantı kişilerinin iletişim bilgileri
• Buluşma yerleri (ev içi, bina dışı, toplanma alanı)
• Görev dağılımı ve özel ihtiyaçlar
• Afet ve acil durum çantası
• Önemli belgelerin kopyaları ve acil numaralar

AFAD Kırşehir İl Müdürlüğü'nün aile planı sayfası bu işi dört aşamada ele alıyor. Risk değerlendirmesi, planlama, risklerin azaltılması ve müdahale kapasitesini artırma. Aşağıdaki adımlar bu aşamaları bir akşamda uygulayabileceğin bir sıraya diziyor.

Aile Afet Planı Adım Adım Nasıl Hazırlanır?

1. Bulunduğun yerin risklerini belirle

Plan, neye karşı hazırlandığını bilmekle başlar. Türkiye'nin büyük bölümünde deprem ilk sıradadır, ama tek risk o değildir. Ev yangını her yerde olur. Dere yatağına ya da alçak bir alana yakın oturuyorsan sel, orman kenarındaysan orman yangını da planına girer. İlinin afet risk azaltma planı (İRAP) ve il AFAD müdürlüğünün duyuruları bölgeni tanımak için iyi bir başlangıç.

Türk Kızılay'ın kontrol listesi bu adımı şöyle yazıyor. "Ev halkıyla toplanıp çevremizde acil durum veya afete yol açabilecek tehlikeleri belirledik." Sizin listenizde de iki üç somut risk yazsın, hepsi değil.

2. Aile toplantısı yap ve evin krokisini çiz

AFAD, aile toplantısında her odanın yapısal açıdan en güvenli ve riskli yerlerinin belirlenmesini ve evin krokisi çizilerek alternatif çıkış yollarının işaretlenmesini öneriyor. Krokiye şunları işaretle.

• Her odadaki güvenli yer (sağlam bir masanın yanı gibi)
• Pencere, ağır dolap, sabitlenmemiş eşya gibi riskli noktalar
• Evden iki çıkış yolu (kapı ve varsa ikinci bir çıkış)
• Çantanın, el fenerinin ve yangın söndürücünün yeri
• Elektrik şalteri, su vanası ve doğal gaz vanası

Kızılay listesinde buna "Tehlike Avı" deniyor. Çocuklarla evi dolaşıp devrilebilecek eşyaları bulmak, toplantıyı bir oyuna çevirir ve akılda kalmasını kolaylaştırır. Bulduğun eşyaları sabitlemek planın değil ev hazırlığının işi ama aynı akşam not alabilirsin. Yangına özgü kaçış kuralları için yangın anında ne yapmalı yazısına bak.

3. İki buluşma noktası seç

AFAD, evin içinde ve dışında buluşma yerleri belirlemeni istiyor. Bunlara bir de e-Devlet'ten öğreneceğin toplanma alanı eklenir. Türk Kızılay'ın planı ise ev dışı için iki ayrı nokta istiyor. Biri "Evinizin Dışında", diğeri "Mahallenizin Dışında".

• Ev yakını nokta. Binadan çıkınca herkesin toplanacağı, yürüyerek bir iki dakikalık, açık ve üzerine bir şey düşmeyecek bir yer. Belirli bir ağaç, bir park köşesi gibi herkesin aynı şeyi anlayacağı bir tarif seç.
• Mahalle dışı nokta. Mahallene giremediğin ya da eve dönemediğin durum için daha uzak bir yer. Bir akrabanın evi, bilinen bir meydan ya da başka bir mahalledeki toplanma alanı olabilir.

İki noktanın adını ve adresini yazılı tut. "Okulun orada buluşuruz" gibi belirsiz tariflerden kaçın, çünkü stres altında iki kişi aynı cümleyi farklı anlar.

4. Bölge dışı bağlantı kişisini belirle

AFAD Bursa'nın ifadesi "Bölge ve başkent dışında bağlantı kuracağınız kişileri ve telefon numaralarını belirleyin." Kızılay listesi iki kişi öneriyor, biri şehir içinde, biri şehir dışında. Afet sırasında ayrı kalırsanız ev halkının tamamı bu kişileri arar.

Mantığı şu. Afet bölgesinde hatlar yoğunlaşır, ama başka bir şehirdeki birine ulaşmak bazen daha kolay olur. ready.gov da her aile üyesinin aynı kişiye ulaşmasını öneriyor ve şehir dışındaki birine ulaşmanın daha kolay olabileceğini söylüyor. Herkes durumunu bu kişiye bildirir, bu kişi de bilgiyi diğerlerine aktarır. Seçtiğin kişiyle önceden konuş, rolünü bilsin.

5. Toplanma alanını e-Devlet'ten öğren

Toplanma alanı, AFAD'ın tanımıyla afet ve acil durumlardan sonra geçici barınma merkezleri hazır olana kadar halkın güvenle toplanabileceği yerdir. En yakın alanı e-Devlet Kapısı'ndaki "Afet ve Acil Durum Toplanma Alanı Sorgulama" hizmetinden, harita üzerinde bir nokta seçerek öğrenebilirsin. AFAD'ın toplanma alanları belgesi, ikamet adresine yakın alanın haritada gösterildiğini anlatıyor.

Sadece evinin değil, çocuğunun okulunun ve iş yerinin yakınındaki alanı da sorgula. Sonra bir hafta sonu yürüyerek git. Haritada gördüğün yer ile yerinde gördüğün yer arasındaki farkı ancak bu yürüyüş gösterir. Toplanma alanına gidiş ve orada beklemekle ilgili ayrıntılar ilk saatler yazısında var.

6. İletişim planını yaz

Afetten sonra şebeke yoğunlaşır. Bu yüzden arama yerine kısa mesaj ya da internet tabanlı uygulamalar tercih edilir. ABD'nin resmi hazırlık sitesi ready.gov bu ilkeyi "Text, don't talk" yani konuşma, mesaj at diye özetliyor ve acil durumda telefon hatlarının tıkanabileceğini hatırlatıyor.

Planına şunları yaz.

• Aile içinde ilk kim kime mesaj atacak
• Bölge dışı bağlantı kişisine gönderilecek kısa mesajın kalıbı ("İyiyim, ev yakını noktadayım" gibi)
• 112 Acil Çağrı Merkezi numarası (Kızılay listesi bunun telefonlara kaydedilmesini istiyor)
• Telefon bitmiş ya da kaybolmuş olabilir diye önemli numaraların kâğıt listesi

ready.gov, iletişim bilgilerinin çantada, cüzdanda ve telefonda ayrı ayrı bulunmasını öneriyor. Çocukların ezbere bildiği bir numara olsun.

7. Görevleri dağıt

Plan, kimin ne yapacağını yazmadıkça bir dilek listesi olarak kalır. Her görevin bir sahibi, bir de yedeği olsun.

• Çocukları kim alacak, o kişi ulaşamazsa kim
• Yaşlı ya da hareket güçlüğü olan aile üyesine kim eşlik edecek
• Çantayı kim alacak
• Gaz, su ve elektriği kim kapatacak (güvenliyse)
• Evcil hayvanı kim alacak, taşıma kabı nerede

Kızılay da tahliyede evcil hayvanların unutulmamasını hatırlatıyor. Görevleri yazdığında, kriz anında kimse "ben mi alayım, sen mi alırsın" diye düşünmek zorunda kalmaz.

8. Özel ihtiyaçları plana yaz

Bebek, yaşlı, engelli ya da düzenli ilaç kullanan biri varsa plan ona göre şekillenir. Kızılay listesi, yaşlı, yeti kaybı olan ya da engelli kişiler için alınabilecek özel yardımların önceden öğrenilmesini istiyor.

• Bebek için mama, bez ve taşıma düzeni
• Yaşlı ya da engelli bireyin evden nasıl çıkacağı ve kimin yardım edeceği
• Gözlük, işitme cihazı, yürüteç gibi yardımcı araçların yeri
• Düzenli kullanılan ilaçların birkaç günlük yedeği ve reçete bilgisinin kopyası
• Komşularla kimin kime yardım edeceği

İlaçla ilgili ayrıntıyı doktoruna ve eczacına danış. Her aile üyesi için kullandığı ilaçları, alerjilerini ve iki yakınının telefonunu yazdığın küçük bir acil durum bilgi kartı hazırla.

9. Belgelerin kopyasını hazırla

AFAD Bursa, önemli evraklarının kopyalarını hazırlamanı ve bir nüshasını bölge dışındaki bağlantı kişine ulaştırmanı öneriyor. Kimlik, pasaport, tapu ya da kira sözleşmesi, sigorta poliçeleri (DASK dahil) ve aile fotoğrafları bu listeye girebilir. Kopyaları suya karşı plastik bir poşette tut.

Kopyaların bir takımı çantada, bir takımı bölge dışındaki bağlantı kişinde dursun. İstersen bir takımı da güvenli bir bulut klasöründe tutabilirsin. Çocukların bilgi kartlarına iki yakının adını, yakınlık derecesini ve telefonunu yaz.

10. Vana ve şalterlerin yerini öğren

AFAD Bursa ve Kızılay ikisi de elektrik şalteri, su ve doğal gaz vanalarının yerinin ve nasıl kapatılacağının bilinmesini istiyor. Bunu evdeki her yetişkin bilmeli, sadece bir kişi değil. Ana vanaların yerini krokiye işaretle, gerekirse küçük bir etiket yapıştır. Kapatmak için alet gerekiyorsa aletin yerini de yaz.

Kızılay bir uyarı daha ekliyor. Gaz sızıntısı olmadığından emin olana kadar çakmak ve kibrit gibi yangına yol açabilecek şeyler kullanılmaz.

11. Okul ve iş yeri planlarıyla uyumla

Aile planı evde biter sanılır, ama afet en çok ev halkı dağınıkken zorlar. Çocuğunun okulunun acil durum planını öğren. Okul öğrencileri nerede topluyor, acil durumda çocuğu kime ve hangi koşulla teslim ediyor? Okulun bu konudaki kuralını öğren ve gerekiyorsa çocuğu alabilecek ikinci kişiyi okula önceden bildir.

Aynı soruyu kendi iş yerine de sor. İş yerinin toplanma alanı neresi, oradan eve ya da buluşma noktasına nasıl gidersin? Bu cevaplar aile planındaki "kim kimi alır" satırını gerçekçi kılar.

Planı Ne Sıklıkla Gözden Geçirmeli, Tatbikat Nasıl Yapılır?

Türk Kızılay'ın aile afet planı kontrol listesi iki satırla bitiyor. "Bu planı ............ tarihinde tamamladık. Her 6 ayda bir planımızı gözden geçirmeye karar verdik." Ve "Bu planın ilk tatbikatını ……….. tarihinde tamamladık. Belli aralıklarla deprem sırasında doğru davranış kültürünü kazanmak için tatbikatlar yapmaya karar verdik." Altı aylık gözden geçirme Kızılay'ın önerisi. Aynı gün çantanın içindekileri de kontrol etmek pratik bir alışkanlık. Çantanın kontrolünü deprem çantasında neler olmalı yazısında ayrıca anlattım.

Planı her zaman beklemeden güncellediğin durumlar da var. Taşındıysan, çocuk okul değiştirdiyse, bağlantı kişisinin telefonu değiştiyse ya da aileye yeni biri katıldıysa planı o hafta yenile.

Tatbikat için büyük bir organizasyon gerekmez.

1. Bir akşam evdeki herkese aynı anda "tatbikat" de.
2. Herkes kendi görevini yapsın, biri çantayı alsın, biri vanaların yerini göstersin.
3. Ev yakını buluşma noktasına yürüyün.
4. Bölge dışı bağlantı kişisine kalıp mesajı gönderin.
5. Eve dönünce neyin aksadığını konuşun ve planı düzeltin.

ready.gov da planı gözden geçirmek ve prova etmek için düzenli ev toplantıları öneriyor. Prova, kâğıttaki planın gerçekte işleyip işlemediğini göstermenin en iyi yolu.

Plan Kriz Anında Neden İşe Yarar?

Ani tehlike karşısında birçok insan bir an donar. Bu bir zayıflık değil, sinir sisteminin bilinen bir tepkisi. Donma tepkisinin ne olduğunu ve nasıl çözüldüğünü donma tepkisi nedir, nasıl çıkılır yazısında anlattım. Oradaki ana fikir burada da geçerli. Kararı önceden vermek, o an karar verme yükünü azaltır.

Aile afet planı bu ilkenin aileye uygulanmış hali. "Buluşma noktası neresi, kimi arayacağım, çocuğu kim alacak" soruları sarsıntı anında sorulmaz, çünkü cevapları bir akşam masa başında verilmiştir. Ani tehditte donmayı kıran refleks döngüsü için geliştirdiğim K.A.L.K. Protokolü de aynı yere dayanır. Hazır bir cevap, sıfırdan kurulan bir cevaptan çok daha hızlı devreye girer. Durumsal farkındalığın geniş çerçevesi için Durumsal Farkındalık sayfasına bakabilirsin.

Aile Afet Planı Örneği, Doldurabileceğin Kontrol Listesi

Aşağıdaki listeyi kopyala, boşlukları doldur, yazdır. Bir kopyası çantada, bir kopyası buzdolabının yanında, fotoğrafı herkesin telefonunda dursun.

• Plan tarihi ve bir sonraki gözden geçirme tarihi (6 ay sonrası) ……
• Evimizin başlıca riskleri (deprem, yangın, sel gibi) ……
• Ev krokisi çizildi, her odanın güvenli yeri ve iki çıkış yolu işaretlendi ……
• Ev içi güvenli yer ……
• Ev yakını buluşma noktası (adres ve tarif) ……
• Mahalle dışı buluşma noktası (adres ve tarif) ……
• e-Devlet'ten öğrenilen toplanma alanı (ev) ……
• Toplanma alanı (okul ve iş yeri) ……
• Bölge dışı bağlantı kişisi (ad, yakınlık, telefon) ……
• Şehir içi destek kişisi (ad, yakınlık, telefon) ……
• Aile içi mesaj sırası ve kalıp mesaj ……
• 112 tüm telefonlara kaydedildi ……
• Çocukları alacak kişi ve yedeği ……
• Yaşlı ya da engelli bireye eşlik edecek kişi ……
• Çantayı alacak kişi ……
• Gaz, su ve elektriği kapatacak kişi ……
• Evcil hayvanı alacak kişi ve taşıma kabının yeri ……
• Bebek, yaşlı, engelli ve ilaç ihtiyaçları için notlar ……
• Her aile üyesi için acil durum bilgi kartı dolduruldu ……
• Belge kopyaları (kimlik, tapu ya da kira, poliçeler) plastik poşette hazır ……
• Belge kopyalarının ikinci takımı nerede ……
• Elektrik şalteri, su vanası ve gaz vanasının yeri ……
• Okulun acil durumda çocuğu teslim etme kuralı öğrenildi ……
• Komşularla yardımlaşma konusu konuşuldu ……
• İlk tatbikat tarihi ……

Şimdi Ne Yapmalısın?

1. Bu hafta bir akşamı aile toplantısına ayır ve tarihini takvime yaz.
2. Toplantıdan önce e-Devlet'ten evinin, okulun ve iş yerinin toplanma alanlarını sorgula.
3. Bölge dışında yaşayan bir yakınını ara ve bağlantı kişisi olmayı kabul edip etmediğini sor.
4. Toplantıda yukarıdaki kontrol listesini birlikte doldur.
5. Aynı ay içinde ilk tatbikatı yap ve aksayan satırları düzelt.
6. Altı ay sonrası için hem plan hem çanta kontrolü hatırlatıcısı kur.

Kısa Bir Toparlama

Afet planı korkuyla değil, sakin bir akşamda yazılır. Bir sayfa kâğıt, iki buluşma noktası, bir bağlantı kişisi ve herkesin kendi görevini bildiği bir ev. Kriz geldiğinde düşünmen gereken şey azalır, yapman gereken şey netleşir. Kararı bugün ver ki o gün sadece uygulaman gereksin.

Kaynaklar

• AFAD Bursa İl Müdürlüğü, Afete Hazır Aile
• AFAD Kırşehir İl Müdürlüğü, Aile Afet ve Acil Durum Planı
• AFAD, Afet ve Acil Durum Toplanma Alanları (PDF)
• e-Devlet Kapısı, Afet ve Acil Durum Toplanma Alanı Sorgulama
• Türk Kızılay Akademi, Afetler ve Korunma Bilinci, Aile Afet Planı (PDF)
• ready.gov, Make a Plan

Yazar

Cem Ünsal

Dijital Girişimci · Yazar · Antrenör

Yapay zekâ ve kişisel güvenlik üzerine yazıyor. Şirketlerin yapay zekâ dönüşümünde karar vericilere yön veriyor.

Hakkımda