Kalabalıkta Çocuk Kaybolursa Ne Yapmalı? İlk Dakikalar ve Tek Kural

Kısa cevap

Önce dur ve çocuğu en son nerede gördüğünü netleştir. Hemen mekân görevlisine ya da güvenliğe haber ver, çocuğun tarifini ve o günkü fotoğrafını göster, beklemeden 112'yi ara. Çocuğa önceden tek kural öğret. Olduğun yerde dur, seslen, bekle, gerekirse üniformalı görevliden ya da kasiyerden yardım iste.

Bir an başını çevirirsin, döndüğünde çocuğun yoktur. AVM'de, plajda, bir festival alanında ya da bayram kalabalığında bu birkaç saniye insana çok uzun gelir. Kalbin hızlanır, aklın bir anda her yöne dağılır. Bu yazı tam o an için ve o andan çok önce yapılacaklar için.

Kısa cevap şu. Ebeveyn olarak önce durursun, çocuğu en son nerede gördüğünü netleştirirsin ve hemen mekân görevlisine ya da güvenliğe haber verirsin. Çocuk bulunamıyorsa beklemeden 112'yi ararsın. Çocuğun tarafında ise tek kural vardır. Olduğu yerde durur, etrafına bakar, seslenir ve gerekirse doğru kişiden yardım ister.

Aşağıda iki ayağı da adım adım anlatıyorum. Önce ilk dakikalarda ebeveynin yapacakları, sonra çocuğa önceden öğretilecek kurallar, en sonda da kalabalığa girmeden önce birlikte kurulan küçük plan. Kaynak olarak ABD'de kayıp çocuklar üzerine çalışan NCMEC, Kanada'daki SickKids hastanesi, Birleşik Krallık'taki RNLI ve NSPCC ile Türkiye'deki 112 düzenini kullandım.

Kalabalıkta çocuk kaybolursa ilk dakikalarda ne yapmalısın?

İlk dakikalarda ne yapacağını önceden bilmek, aklının dağıldığı anda sana bir sıra verir. Sıra şöyle.

Bir nefes al ve dur. Panikle koşmaya başlarsan çocuğun seni ararken gördüğü yerden uzaklaşırsın. RNLI de ilk adım olarak sakin şekilde çevreni kontrol etmeyi ve yanındaki diğer çocukları gözetimsiz bırakmamayı öneriyor.
Son görüldüğü yeri netleştir. Çocuğu en son nerede, ne zaman ve ne yaparken gördün? Oyuncakçının önü, dondurma kuyruğu, sahnenin sağ tarafı. Bu bilgi aramanın merkezidir.
Etrafa bir tur bak ve seslen. Çocuğun adını açık ve sakin bir sesle seslen. Yakındaki ve onun ilgisini çekebilecek yerlere göz at. Vitrin, oyun alanı, su kenarı, yiyecek standı.
Mekân görevlisine ve güvenliğe hemen haber ver. NCMEC'in önerisi açık. Çocuğun mağazada bulunamıyorsa önce mağaza yöneticisine ya da güvenlik ofisine haber ver, ardından hemen kolluğu ara. AVM'de güvenlik görevlisi, plajda cankurtaran, festivalde etkinlik personeli bu iş için en yakın kişidir.
Beklemeden 112'yi ara. Türkiye'de polis, jandarma, itfaiye ve sağlık için tek acil numara 112'dir. İçişleri Bakanlığı'nın 112 Acil Çağrı Merkezleri sayfasına göre polis (155), jandarma (156), sahil güvenlik (158), itfaiye (110), AFAD (122) ve orman yangını (177) numaraları 112 altında toplandı ve sistem 81 ilde çalışıyor. Çocuğu bulmak için "biraz daha bakayım" diye uzun süre bekleme. NCMEC de kolluğun hemen aranmasını öneriyor.
Tarifi net ver. Ad, yaş, boy, saç rengi, üzerindeki kıyafet, ayakkabı, varsa gözlük ya da belirgin bir işaret. Telefonundaki o günün fotoğrafını görevliye göster.
Biri olduğun yerde kalsın. Yanında başka bir yetişkin varsa biri son görülen noktada kalsın, diğeri görevlilerle birlikte arasın. Çocuk geri döndüğünde orada tanıdık bir yüz bulmalı.
Bulununca herkese haber ver. Çocuğu bulduğunda görevlilere ve 112'ye haber ver ki arama boşuna sürmesin. RNLI bunu ayrıca vurguluyor.

Bir not. Görevliye haber vermek ile 112'yi aramak birbirinin alternatifi değil. İkisini birlikte, olabildiğince hızlı yaparsın.

Çocuğun tarifini önceden nasıl hazır tutarsın?

Panik anında insanın aklı en basit bilgiyi bile kaçırabilir. "Ne giyiyordu?" sorusuna emin bir cevap vermek zordur. Bu yüzden tarifi kalabalığa girmeden önce hazırlarsın.

Günün fotoğrafını çek. NCMEC'in KidSmartz programı, çıkmadan önce çocuğun güncel bir fotoğrafını çekmeyi öneriyor. Boydan çekilmiş, kıyafeti ve ayakkabıyı gösteren bir fotoğraf en işe yarayanıdır.
Kıyafeti aklına yaz. Aynı kaynak, çocuğun o gün ne giydiğini hatırlamanın önemine dikkat çekiyor. Parlak renkli kıyafetlerin kalabalıkta fark edilmeyi kolaylaştırdığını da ekliyor.
Telefonunu şarj et. Hem görevlilerin seni arayabilmesi hem de fotoğrafı gösterebilmen için telefonun açık olmalı.

AVM'de, plajda ve festivalde çocuk kaybolursa ne değişir?

Temel sıra her yerde aynı. Değişen, yardımın kimden geleceği ve buluşma noktasının nerede olacağı.

AVM ve büyük mağazalarda

Büyük mekânların çoğunda güvenlik ekibi ve anons sistemi vardır. Önce en yakın mağaza çalışanına ya da güvenlik görevlisine git, çocuğun tarifini ver ve anons yapılmasını iste.

ABD'de bunun adı konmuş bir uygulama var. Code Adam, 1994'te Walmart mağazalarında başlatılan ve mağazada kaybolan çocuğu ailesine kavuşturmayı amaçlayan bir uyarı protokolüdür. NCMEC de birçok mağazanın böyle bir Code Adam eylem planı olduğunu belirtiyor. Bu bir ABD uygulamasıdır. Türkiye'de her AVM'nin böyle yazılı bir protokolü olmayabilir. O yüzden sen istemeden kimsenin bir şey başlatmasını bekleme. Görevliye açıkça "çocuğum kayboldu, anons yapılmasını ve girişlere haber verilmesini istiyorum" de.

Plajda

Plajda su kenarı ilk bakılacak yerdir. Cankurtaran varsa önce ona haber ver. RNLI, plaja vardığın anda bir buluşma noktası belirlemeyi, plajda çocuklara yönelik bileklik ya da kart uygulaması varsa katılmayı ve cankurtaran kulübesine uğrayıp iletişim bilgisi yazılabilen bileklik istemeyi öneriyor. Birleşik Krallık'taki Bournemouth plajlarında yürütülen KidZone programında aileler bilekliğe telefon numarası yazıyor ve buluşma yeri olarak genellikle bir cankurtaran kulesi seçiliyor. Türkiye'deki plajlarda böyle bir program her yerde yoktur. Ama sabit, görünür bir noktayı buluşma yeri seçmek her plajda yapılabilir.

Festivalde, konserde ve etkinlik alanında

Kalabalık yoğun olduğunda çocuğu görmek zorlaşır. SickKids, etkinliğe gitmeden önce alanın düzenini, çıkışları, ilk yardım noktasını ve görünür bir buluşma yerini öğrenmeyi öneriyor. Çocuğa da üniformalı görevliye ya da etkinlik personeline gitmesini öğretmeyi. Birleşik Krallık'ta NSPCC'nin etkinlik düzenleyicilerine yönelik prosedürü, arama sonuçsuz kalırsa ve her durumda çocuğun kaybolduğu fark edildikten sonraki 20 dakika içinde polise haber verilmesini istiyor. Bu düzenleyiciler için yazılmış bir üst sınır. Ebeveyn olarak senin işin, görevliye haber verdiğin anda 112'yi de aramak.

Çocuğa "kaybolursam ne yaparım" nasıl öğretilir?

Kaybolan çocuk için en işe yarayan kural en basit olanıdır. Kanada'daki SickKids bunu tek cümleyle özetliyor. Olduğun yerde kal, görevliyi bul ve beni bekle. Kidpower da çoğu durumda kaybolan çocuğun olduğu yerde kalmasını, böylece yetişkinlere onu bulma şansı vermesini öneriyor.

Çocuğuna öğreteceğin sıra şu.

Dur. Koşma, aramaya çıkma. Olduğun yerde dur.
Bak ve seslen. Etrafına bak, annenin ya da babanın adını yüksek sesle söyle. Kidpower bunu "dur, dik dur, etrafa bak, seslen" diye anlatıyor.
Yerinde bekle. Seni ben bulacağım. Sen yer değiştirirsen ikimiz birbirimizi ararken ıskalarız.
Gerekirse doğru kişiden yardım iste. Kime gideceğini aşağıda anlatıyorum.
Ne diyeceğini bil. "Kayboldum, yardıma ihtiyacım var. Annemin numarası bu."

Burada bir ayrıntı önemli. Çocuk yardım isterken bile mümkünse bulunduğu bölgeden uzaklaşmamalı. Kidpower, çocuğun yardım istediği kişiden kasiyeri ya da danışma masasını bulmasını isterken aynı yerde kalmakta ısrar etmesini öneriyor.

Çocuk kaybolunca kimden yardım istemeli?

Çocuğa "yabancılarla konuşma" demek kalabalıkta kaybolduğunda işine yaramaz. Ona kimin güvenli bir yardımcı olabileceğini öğretmek gerekir.

Üniformalı görevli. Güvenlik görevlisi, mağaza çalışanı, park ya da etkinlik personeli. KidSmartz küçük çocuklara özellikle bu kişileri bulmayı öğretmeyi öneriyor.
Kasada çalışan kişi ya da danışma masası. Sabit bir noktada duran, yaka kartı olan çalışanlar.
Plajda cankurtaran. Kulesi uzaktan görünür ve yeri sabittir.
Yanında çocuğu olan bir anne. Kidpower, görevli bulunamadığında yanında çocuk olan bir kadından yardım istemeyi öneriyor.

Bunu bir yasak listesi gibi değil, bir tanıma becerisi gibi öğret. Mekâna girerken "Bak, şu kıyafetli kişiler burada çalışıyor. Kaybolursan onlara gidebilirsin" demek, çocuğun kafasında net bir resim bırakır. Hayır deme ve sınır koyma konusunu ayrıca ele aldığım yazı için çocuğa hayır demeyi nasıl öğretirim sayfasına bakabilirsin.

Telefon numarası mı, bileklik mi? Yaşa göre neler öğretilir?

Çocuğun seni bulabilmesi için birinin seni arayabilmesi gerekir. Bunun iki yolu var.

Numarayı ezberlemek. SickKids, daha büyük çocukların ebeveynin telefon numarasını ezberlemesini öneriyor. Emniyet Genel Müdürlüğü de 2018'deki bir bayram öncesi uyarısında ailelere, çocuklara kendi telefon numaralarını ve acil ihbar hatlarını ezberletmelerini tavsiye etti. Ezberi şarkıya ya da ritme dökmek işe yarar.
Bileklik ya da kart. Numarayı henüz ezberleyemeyen küçük çocuklar için SickKids, üzerinde ebeveynin iletişim bilgisi olan bir bileklik ya da kart öneriyor. Kidpower bazı ebeveynlerin bilgiyi küçük çocuğun kıyafetine iliştirdiğini aktarıyor. Bu durumda çocuğa "bileğini göster" demeyi de öğretirsin.

Kaynakların ortak çizgisi yaşa göre şöyle özetlenebilir.

Küçük çocuklar için tek ve kısa bir kural. Dur, olduğun yerde kal, üniformalı görevliye git, bilekliğini göster. Kidpower, küçük çocuklarla planı her çıkışta yeniden gözden geçirmeyi öneriyor.
Daha büyük çocuklar için buluşma noktası ve numara. KidSmartz, büyük çocuklara doğrudan önceden belirlenmiş bir noktaya, örneğin bir mağazaya ya da danışma masasına gitmeyi, alanı terk etmemeyi ve otoparka tek başına gitmemeyi öğretmeyi öneriyor. Daha büyük çocukların kendi telefonu olabileceğini de not ediyor.

Hangi kuralın çocuğuna uyduğuna sen karar verirsin. Önemli olan, çocuğun aklında tek ve net bir plan olması. Yaşa göre güvenlik becerileri hakkında daha geniş bir çerçeve için çocuğa öz savunma hangi yaşta yazısına göz atabilirsin.

Kalabalığa girmeden önce nasıl plan yapılır?

Kaybolma anını yönetmenin en iyi yolu, o ana hazırlıklı girmektir. Bu da kalabalığa girmeden önce iki dakikalık bir hazırlıkla olur. Durumsal farkındalık burada başlar.

Ben buna alan okuryazarlığı diyorum. Çevreyi boş gözlerle izlemek değil, girişleri, çıkışları, insanları ve ortamın akışını okumak. Bunun en somut aracı 360 derece tarama. Bir mekâna girdiğinde birkaç saniyeliğine başını ve gözlerini çevirip tüm alanı taramak. Çocukla bir AVM'ye ya da festivale girerken bu tarama sana şunları söyler. Girişler nerede, danışma nerede, güvenlik nerede, sabit ve görünür bir buluşma noktası olabilecek yer neresi.

Girişte yapılacak küçük plan şöyle.

Buluşma noktası seç. Görünür, sabit ve kolay tarif edilen bir yer. Danışma masası, büyük bir tabela, cankurtaran kulesi. RNLI ve SickKids ikisi de buluşma noktasını varır varmaz belirlemeyi öneriyor.
Çocuğa göster. Sadece söyleme, birlikte bak. "Kaybolursak burada buluşuyoruz" de.
Görevliyi tanıt. Üniformalı çalışanları göster.
Fotoğrafı çek. Günün fotoğrafı telefonunda olsun.
Kuralı bir kez tekrar ettir. "Kaybolursan ne yaparsın?" diye sor. Cevabı çocuktan duy.

Kalabalığın içindeyken de birkaç alışkanlık işe yarar. SickKids, mümkün olduğunca kalabalığın kenarında durmayı, küçük çocuklarla el ele yürümeyi ve çocukların başında dikkati dağılmayan bir yetişkinin olmasını öneriyor. Kalabalık bir ailede "şu an çocuğa kim bakıyor" sorusunun cevabını açıkça söylemek, herkesin başkasının baktığını sandığı anları azaltır.

Rol oyunu ile kural nasıl kalıcı olur?

Bir kuralı bir kez söylemek, onu panik anında hatırlamaya yetmeyebilir. Bu yüzden kuralı konuşmakla bırakma, birlikte prova et. Kidpower da ebeveynlere rol oyunu öneriyor. Çocuk kasiyerin sözünü kesmeyi, net bir cümleyle "Yardımına ihtiyacım var, kayboldum" demeyi ve ısrarcı olmayı prova eder.

Evde oyun gibi kurulabilir.

Sen görevli ol, çocuk sana gelip yardım istesin.
Çocuğun numarayı söylemesini ya da bilekliğini göstermesini çalış.
Rolleri değiştir. Sen kaybolan çocuk ol, o sana ne yapman gerektiğini söylesin.
Kısa tut ve eğlenceli bırak. Amaç korkutmak değil, çocuğa "ne yapacağımı biliyorum" duygusunu vermek.

Bu prova, korkuyu değil güveni büyütür. Kaybolan çocuk için en zor şey ne yapacağını bilmemektir. Planı olan çocuk ağlasa bile durur, bekler ve doğru kişiye gider.

Şimdi ne yapmalısın?

Bir sonraki kalabalık çıkışından önce şu beşini yap.

Çocuğunla "kaybolursan ne yaparsın" kuralını bugün konuş. Dur, olduğun yerde kal, görevliye git.
Küçük çocuğun için üzerinde numaranın yazılı olduğu bir bileklik ya da kart hazırla. Büyük çocuğunla numarayı ezberle.
Evde beş dakikalık bir rol oyunu yap.
Çıkmadan önce çocuğun boydan fotoğrafını çek ve telefonunu şarj et.
Mekâna girer girmez buluşma noktasını birlikte seç ve göster.

Bir de şunu aklında tut. Çocuk kaybolduğunda görevliye haber verir ve 112'yi ararsın. Bu ikisini aynı anda yaparsın.

Kalabalıkta çocuğun kaybolması çoğu zaman bir dikkatsizlik değil, bir saniyelik bir kopukluktur ve her ebeveynin başına gelebilir. Fark, o saniyeden sonra ne olacağında. Planı olan ebeveyn sakin kalır, planı olan çocuk yerinde durur. Durumsal farkındalık üzerine diğer yazılar için Durumsal Farkındalık sayfasına bakabilirsin.

Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğum AVM'de kaybolursa önce kimi aramalıyım?

Önce en yakın mağaza çalışanına ya da AVM güvenliğine haber ver, çocuğun tarifini ve o günkü fotoğrafını göster, anons yapılmasını iste. Aynı anda 112'yi ara. NCMEC de önce mağaza yönetimine ya da güvenlik ofisine haber verilmesini, ardından hemen kolluğun aranmasını öneriyor. Görevliye haber vermek ile 112'yi aramak birbirinin alternatifi değildir, ikisini birlikte yaparsın.

Türkiye'de kayıp çocuk için hangi numara aranır?

Türkiye'de polis, jandarma, itfaiye ve sağlık için tek acil numara 112'dir. İçişleri Bakanlığı'na göre polis, jandarma, sahil güvenlik, itfaiye, AFAD ve orman yangını numaraları 112 altında toplandı ve sistem 81 ilde çalışıyor. Kalabalıkta çocuğun bulunamıyorsa uzun süre kendi başına aramaya devam etme. Mekân görevlisine haber verirken 112'yi de ara ve çocuğun adını, yaşını, kıyafetini ve en son görüldüğü yeri net biçimde aktar.

Kaybolan çocuk olduğu yerde mi beklemeli?

Çoğu durumda evet. SickKids çocuğa tek cümlelik bir kural öğretilmesini öneriyor. Olduğun yerde kal, görevliyi bul ve beni bekle. Kidpower da kaybolan çocuğun yerinde kalmasının yetişkinlere onu bulma şansı verdiğini vurguluyor. Çocuk yer değiştirirse ebeveyn ile çocuk birbirini ararken ıskalayabilir. Daha büyük çocuklar için önceden birlikte seçilmiş bir buluşma noktası ikinci bir seçenek olabilir.

Kaybolan çocuk kimden yardım istemeli?

Üniformalı görevliden, güvenlik görevlisinden, kasada çalışan kişiden ya da danışma masasından. Plajda cankurtaran en görünür yardımcıdır. Kidpower, görevli bulunamazsa yanında çocuk olan bir anneden yardım istemeyi öneriyor. Mekâna girerken çocuğa çalışanların kıyafetini göstermek, kaybolduğunda kime gideceğini somutlaştırır. Çocuk yardım isterken de mümkün olduğunca bulunduğu yerden uzaklaşmamalı. Bu kişileri önceden tanımak, çocuğun panik anında karar vermesini kolaylaştırır.

Çocuğa telefon numarası ezberletmek mi, bileklik mi daha iyi?

İkisi farklı yaşlara uyar. SickKids, daha büyük çocukların ebeveynin numarasını ezberlemesini, numarayı henüz ezberleyemeyen küçük çocukların ise üzerinde iletişim bilgisi olan bir bileklik ya da kart takmasını öneriyor. Bileklik kullanıyorsan çocuğa kaybolduğunda görevliye bileğini göstermesini de öğret. Birleşik Krallık'ta RNLI cankurtaranları plaja gelen ailelere bu tür bileklikler veriyor. Hangisi seçilirse seçilsin, çocukla evde kısa bir prova yapmak işe yarar.

Festivale ya da plaja gitmeden önce ne hazırlamalıyım?

Çıkmadan önce çocuğun boydan, kıyafetini gösteren güncel bir fotoğrafını çek ve telefonunu şarj et. Mekâna varınca görünür ve sabit bir buluşma noktası seç, çocuğa göster, görevlileri tanıt. RNLI ve SickKids buluşma noktasının varır varmaz belirlenmesini öneriyor. Son olarak çocuğa kaybolursa ne yapacağını sor ve cevabı ondan duy. Bu hazırlık birkaç dakikanı alır ama panik anında sana net bir sıra verir.

Paylaş

Yazar