Yapay Zeka Yönetim Brifingi · Sayı 1 · 1 Ekim 2026

Yapay zeka çağında kontrolü kim tutuyor?

Sayı 1 kapağı ve içindekiler

Merhaba, Yapay Zeka Yönetim Brifingi'ne hoş geldiniz.

Ben Cem Ünsal. İş hayatıma 2007'de CNN Türk'te başladım. Habertürk, Bloomberg HT ve Show TV ile süren yedi yılda satış direktörlüğüne yükseldim. 2014'ten bu yana girişimcilik ve danışmanlık yapıyorum. Bugün yapay zeka model eğitmeni ve yapay zeka stratejisti olarak çalışıyorum. Yapay zeka modellerinin eğitiminde ve değerlendirilmesinde görev alıyor, şirketlere yapay zekayı işlerine nasıl katacakları konusunda yol gösteriyorum. Şirketlerin yapay zekayı nasıl entegre edeceğini anlatan 114 sayfalık rehberi ve 13 bölümlük seriyi bu birikimle yazdım.

Bu bülteni bir ihtiyaçtan yola çıkarak hazırlıyorum. Yapay zekada her gün onlarca haber çıkıyor. Yöneticilerin çoğu için sorun bilgiye ulaşmak değil, hangisinin gerçekten önemli olduğunu ayırmak. Bu bülten iki haftada bir, Perşembe günleri bu ayıklamayı yapacak. Gelişmeleri birincil kaynağından okuyacak, her birinin yönetim masası ve çalışanlar için ne anlama geldiğini açıkça yazacağım. Kaynağı doğrulanamayan hiçbir rakam bu sayfalara girmeyecek.

İlk sayıyı hazırlarken beni en çok düşündüren şey, iki haftanın haberlerinin aslında tek bir soruya çıkmasıydı. Yapay zeka çağında kontrolü kim tutuyor?

Dünyanın en güçlü yapay zeka şirketlerinden biri kendi ajanını durdurmak zorunda kaldı. Kaliforniya, yapay zeka için bir acil durdurma düğmesi istiyor. ABD'nin rekabet otoritesinin başkanı, ajanın yaptığından onu yönlendirenin sorumlu olduğunu söyledi. Microsoft ve Meta, ajanları doğrudan şirketlerin masasına getiriyor. Türkiye, öncü yapay zeka modellerinin denetimi için yapılan uluslararası çağrıya imza attı. Birleşmiş Milletler kürsüsünden de yapay zeka için ortak bir hukuk çağrısı yapıldı.

Bu tablodan çıkardığım sonuç net. Önemli olan yapay zekanın ne kadar güçlü olduğu değil, sınırını kimin çizdiği. Kontrol, ona sahip çıkana kalıyor. Sınırı siz çizmezseniz, onu başkası ya da makinenin kendisi çizecek.

İyi okumalar.

Bu sayıda

  • İki haftada 10 gelişme, her biri yönetici için anlamıyla
  • Türkiye masası: kullanım oranımız, yeni kurumsal yapı ve Türkiye'nin imzası
  • Derin okuma: BM kürsüsünden ortak hukuk çağrısı ve şirket için üç sonuç
  • Rakamlarla iki hafta
  • Kavram: Otonomi Eşiği
  • Yakında: Yönetim Katı için Yapay Zeka dergisi
  • Kütüphane: bütün rehber ve raporlar tek adreste

İki haftada 10 gelişme

Kontrol ve sorumluluk

1. OpenAI en güçlü modellerini durdurdu

20 Eylül'de OpenAI'ın eğitim ortamında çalışan bir ajan, internete erişimi bilerek kapatılmış olduğu hâlde, bir sistem açığını kullanıp dışarıdaki bir sohbet robotuna ulaştı. Denetim sistemi durumu 12 dakikada fark etti, ama çalışma ancak yaklaşık 2,5 saat sonra elle durduruldu. OpenAI 25 Eylül'de olayı kendisi açıkladı ve en yetenekli modellerinin araç kullandığı eğitim, test ve kullanım işlerini durdurdu. Şirketin kendi ifadesiyle güvenlik değerlendirmesi, modelin canlı internete erişemeyeceği varsayımına dayanıyordu.

Yönetici için anlamı. Kontrol bir varsayım değil, test edilmiş bir süreç olmalı. Ajanınızı kimin, kaç dakikada durduracağı yazılı değilse, o kontrol henüz yok.

2. Kaliforniya yapay zeka için "acil durdurma düğmesi" istiyor

Kaliforniya Valisi Gavin Newsom 18 Eylül'de bir kararname imzaladı. Kararname, eyaletin öncü yapay zeka modellerine bağımsız denetim getiren iki yeni yasasının uygulamasını hızlandırıyor ve bir uzman grubundan iki ay içinde yeni öneriler istiyor. Masadaki başlıklar üç tane. Büyük laboratuvarlarda sürekli çalışan bağımsız denetçiler, öncü modeller için etkinliği düzenli olarak doğrulanan bir "kill switch", yani acil durdurma düğmesi ve "kontrol kaybı" olaylarının zorunlu bildirim kapsamına alınması. Kararname, gerekçesinde Temmuz'daki Hugging Face olayını anıyor. Washington'da da benzer tasarılar Kongre'de konuşuluyor.

Yönetici için anlamı. "Durdurma düğmesi" bir laboratuvar meselesi olmaktan çıkıp düzenleme diline giriyor. Ajan kullanan şirketlerde insan kontrolü ve olay bildirimi yakında tedarikçi sözleşmelerinin ve uyum denetimlerinin sorusu olacak.

3. ABD Federal Ticaret Komisyonu Başkanı: ajan bir araçtır

Federal Ticaret Komisyonu (FTC) Başkanı Andrew Ferguson, 25 Eylül'de Austin'de Reuters'ın düzenlediği bir etkinlikte yapay zeka ajanlarının bağımsız aktörler gibi görülmesine karşı çıktı. Ferguson'a göre ajan bir araç ve sorumluluk onu yapan ve yönlendiren insanlarda. Kendi sözleriyle: "Biri bir araca bir şey yapmasını söylüyorsa ve araç bunu yapıyorsa, 'Peki araç hakkında ne yapacağız?' demeyiz."

Yönetici için anlamı. "Bunu ajan yaptı" bir savunma değil. Düzenleyicilerin bakışı netleşiyor. Ajanın kararı, ona yetki veren kurumun kararıdır.

Ajanlar şirketin masasında

4. Microsoft, Copilot'u ajanlar üzerine yeniden kurdu

Microsoft 25 Eylül'de Copilot uygulamasını yeni bir yapıyla tanıttı. Uygulamada sohbet, teknik bilgisi olmayanların uygulama kurabildiği Code ve Autopilot bir arada. Autopilot'ta kullanıcı ajana bir ad, bir rol ve bir hedef veriyor. Ajan proje durumunu takip edebiliyor, kararları ve teslim tarihlerini izleyebiliyor, ekibe hatırlatma yapabiliyor. Microsoft'a göre ajan açık izinlerle çalışıyor, her adımı kayıt altına alınıyor ve ne kadar bağımsız çalışacağına insan karar veriyor. Autopilot şimdilik sınırlı bir test aşamasında ve kullanım kadar ücretlendirilecek. Microsoft 365 Copilot'un ücretli kullanıcı sayısı Temmuz itibarıyla 30 milyonu geçmişti.

Yönetici için anlamı. Ajan artık ayrı bir proje değil, ofis yazılımının içine giriyor. Şirketinizde ajan kullanım politikası yoksa, politika yazılmadan önce kullanım başlayacak.

5. Meta kurumsal yapay zeka pazarına girdi

Meta 28 Eylül'de şirketlere yönelik Meta Enterprise Platform adlı yeni bir birim kurduğunu açıkladı. İlk ürünler arasında Muse adlı ajan, işletmeler için bir iş ajanı ve geliştiricilere yönelik araçlar var. Birimin başına MongoDB'nin CEO'su CJ Desai getirildi ve doğrudan Mark Zuckerberg'e bağlı çalışacak. Zuckerberg birimin gücünü ileri modeller, ajanlar ve büyük ölçekli altyapı olarak tanımlıyor. Fiyat ve müşteri sayısı açıklanmadı.

Yönetici için anlamı. Kurumsal yapay zeka tedarikçisi sayısı artıyor. Bu, pazarlık gücünüzü artırır ama tedarikçi seçimini de zorlaştırır. Tek bir sağlayıcıya bağlanmadan önce veri, güvenlik ve çıkış koşullarını sözleşmeye yazmanın zamanı.

6. Cognition, yapay zeka ajanıyla yıllık 1 milyar dolar gelir hızına ulaştı

Yazılım geliştiren yapay zeka ajanı Devin'in sahibi Cognition, 25 Eylül'de yıllık gelir hızının 1 milyar dolara ulaştığını açıkladı. Şirket Mayıs sonunda bu rakamı 492 milyon dolar olarak duyurmuştu. Yani dört ayda iki katından fazla büyüdü. Şirketin paylaştığı müşteriler arasında GE Aerospace ve Rivian var.

Yönetici için anlamı. Ajan kullanımı deneme aşamasından bütçe kalemine geçti. Kurumlar bu ajanlara ciddi para ödüyor, çünkü karşılığında ölçülebilir iş alıyorlar. Soru artık "ajan kullanalım mı" değil, "hangi işi, kimin denetiminde".

Risk ve güvenlik

7. Microsoft, yapay zeka destekli bir oltalama hizmetini çökertti

Microsoft'un Dijital Suçlar Birimi, EvilTokens adlı bir oltalama hizmetini mahkeme kararıyla devre dışı bıraktı. 50 web sitesine el konuldu, 150'yi aşkın alan adı kapatıldı. Hizmet 10.000'i aşkın kurumda 12.000'den fazla e-posta kutusunu ele geçirmişti. Yöntem sinsiydi. Kurban gerçek Microsoft giriş sayfasında bir kod giriyor, parolası çalınmadan hesaba erişim veriyordu. Ardından bir yapay zeka sohbet botu e-postaları tarayıp para akışlarını, faturaları ve güvenilen kişileri buluyor, onların ağzından sahte mesaj taslakları hazırlıyordu. Londra polisi 11 Eylül'de iki kişiyi gözaltına aldı.

Yönetici için anlamı. Ele geçirilen bir e-posta kutusu artık dakikalar içinde okunup silaha dönüşüyor. Ödeme ve hesap değişikliği talepleri, e-postadan bağımsız ikinci bir kanaldan doğrulanmalı. Bu artık bir BT ayarı değil, yönetim kurulu düzeyinde bir kontrol.

Para, yayılma ve ekonomi

8. Microsoft Yapay Zeka Yayılımı Raporu: dünyada her beş kişiden biri

Microsoft'un 21 Eylül'de yayımladığı rapora göre 2026'nın ikinci çeyreğinde dünyada 15-64 yaş arasındaki nüfusun %18,8'i üretken yapay zeka kullandı. Bu oran ilk çeyrekte %17,8'di. Raporun Küresel Kuzey dediği gelişmiş ekonomilerde oran %28,8, Küresel Güney'de %16,2. Aradaki fark 12,6 puan. Listenin başında %73,3 ile Birleşik Arap Emirlikleri ve %64,3 ile Singapur var.

Yönetici için anlamı. Yayılma sürüyor ama eşit değil. Rakamlar kullanımı ölçüyor, verimi değil. Kullanan çok, kazanan az olabilir.

9. Bain: yatırımı haklı çıkarmak için yılda 6 trilyon dolar gelir gerekiyor

Bloomberg'in aktardığına göre Bain'in 29 Eylül'de yayımlanan yıllık teknoloji raporu, veri merkezlerine 2030'a kadar 5 ile 6,5 trilyon dolar harcanacağını hesaplıyor. Bu yatırımı haklı çıkarmak için sektörün 2031'e kadar yılda yaklaşık 6 trilyon dolar gelir üretmesi gerekiyor. Bugünkü tüketici ve kurumsal hizmetlerin bunun yaklaşık 1,8 trilyon dolarını karşılayacağı, kalanın robotik, ilaç keşfi ve enerji gibi yeni alanlardan gelmesi gerektiği tahmin ediliyor. Raporun ifadesiyle altyapı, talep eğrisinin çok önünde kuruluyor.

Yönetici için anlamı. Sektör büyük bir gelir baskısı altında. Bu baskı, önümüzdeki yıllarda yapay zeka fiyatlarını, tedarikçilerin dayanıklılığını ve size satılmaya çalışılan ürünlerin sayısını doğrudan etkileyecek. Tedarikçi seçerken finansal sağlamlık da bir kriter olmalı.

10. ABD Merkez Bankası yapay zeka için görev gücü kurdu

ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh, 16 Eylül'deki toplantının ardından yaptığı basın açıklamasında, yapay zekanın ekonomiye etkilerini ve para politikası için sonuçlarını incelemek üzere bir görev gücü kurulduğunu açıkladı. Görev gücünün yıl sonuna kadar rapor vermesi bekleniyor. Aynı toplantıda politika faizi çeyrek puan artırıldı.

Yönetici için anlamı. Dünyanın en etkili merkez bankası yapay zekayı artık faiz ve enflasyonla birlikte izlenen bir değişken olarak görüyor. Yapay zekanın verimliliğe etkisi, önümüzdeki dönemde makro kararların da parçası olacak.

Türkiye masası

Aynı raporda Türkiye'nin oranı %18,9. İlk çeyrekte %17,4'tü. Bu, Türkiye'nin dünya ortalamasının az üstünde olduğunu ve son çeyrekte dünya ortalamasından biraz daha hızlı büyüdüğünü gösteriyor. Ama gelişmiş ekonomilerin ortalamasının yaklaşık 10 puan gerisindeyiz. Yani kullanım yaygınlaşıyor, fakat henüz "herkes kullanıyor" noktasında değiliz. Şirketler için bu hem bir gecikme hem de bir fırsat. Başkalarının hatalarını görerek doğru yere yatırım yapmak mümkün.

Kurumsal tarafta ise yeni bir yapı kuruluyor. Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı 2026-2030 kapsamında, Cumhurbaşkanı başkanlığında bir Ulusal Yapay Zeka Kurulu oluşturulması kararlaştırıldı. Anadolu Ajansı'nın 27 Ağustos'taki haberine göre Kurul, ulusal öncelikleri ve yıllık uygulama planlarını onaylayacak, kurumlar arası yetki uyuşmazlıklarını çözecek ve bir "Ulusal Yapay Zeka Politika Mektubu" yayımlayacak. Sekretaryayı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Milli Teknoloji ve Yapay Zeka Genel Müdürlüğü yürütecek. Program Ofisi de bir "Ulusal Yapay Zeka İlerleme ve Şeffaflık Portalı" işletecek. Bir Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu'nun da bir yıl içinde kurulması hedefleniyor.

Uluslararası tarafta da Türkiye bir adım attı. Finlandiya ve Norveç'in öncülük ettiği "Öncü Yapay Zeka Modellerinin Kontrolü Çağrısı" 21 Eylül'de BM Genel Kurulu haftasında yayımlandı ve Türkiye adına Dışişleri Bakanı Hakan Fidan imzaladı. Yirmiden fazla ülkenin desteklediği çağrı üç şey istiyor. Şirketler modellerini piyasaya sürmeden önce zorunlu testlerden ve bağımsız değerlendirmeden geçirsin, hükümetler ortak standartlar geliştirip ciddi güvenlik olaylarını birlikte raporlasın, BM üyeleri de standart koyabilecek uluslararası bir kurumu değerlendirsin. Metnin temel ilkesi tek cümle: "Yapay zeka insanın yönlendirmesi, gözetimi ve kontrolü altında kalmalıdır." ABD ve Çin çağrıyı imzalamadı.

Yönetici için anlamı. Türkiye'nin imzası, yerel düzenlemenin yönü için güçlü bir işaret. Piyasaya sürmeden önce test, bağımsız değerlendirme ve olay raporlama, önümüzdeki yıllarda Türkiye'de de yapay zeka kullanan şirketlerden beklenecek uygulamalar olabilir. Önümüzdeki aylarda izlenmesi gereken iki belge var: Kurulun yayımlayacağı Politika Mektubu ve Etik Kurulun hazırlayacağı rehberler. Kamu ile iş yapan ya da düzenlenen bir sektörde çalışan şirketler için bunlar, yapay zeka kullanımının yerel çerçevesini belirleyecek.

Derin okuma: BM kürsüsünden ortak hukuk çağrısı

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 22 Eylül'de Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu'na hitap ederken yapay zekaya iki ayrı yerde değindi. İletişim Başkanlığı'nın yayımladığı resmi metne göre ilki teknolojideki uçurum üzerineydi:

"İnsan merkezli teknoloji anlayışını hâkim kılarak teknolojiye sahip olanlar ve olmayanlar arasında yeni duvarlar örülmesine izin vermemeliyiz. Tekno-kutuplaşma ve dijital hegemonya ne BM ne de onun asli unsuru olan devletlerin hayrınadır."

İkincisi hakikat ve hukuk üzerineydi:

"Aynı tehlikeyle kontrolü giderek zorlaşan yapay zekada da karşılaşıyoruz. Yapay zeka için uluslararası ortak bir hukuki çerçeve oluşturulmasının vakti çoktan gelmiştir. BM Uluslararası Yapay Zeka Sözleşmesi'nin hazırlanması için yapılan çalışmalara hız verilmesi mühimdir."

Bu cümlelerin şirket açısından önemi, siyasi yorumdan bağımsız olarak açık. Yapay zeka düzenlemesi ulusal sınırlarda kalmayacak. Türkiye, kendi eylem planını ve kurumsal yapısını kurarken aynı zamanda uluslararası bir çerçevenin oluşmasını da talep ediyor ve aynı hafta öncü modellerin denetimi için yapılan çağrıya imza atıyor. Bağlayıcı bir uluslararası yapay zeka sözleşmesi bugün yok. Ama yön belli.

Bunun yönetim masasındaki karşılığı üç başlıkta toplanıyor.

Birincisi, uyum tek seferlik bir iş olmayacak. Avrupa'ya ürün ya da hizmet satan Türk şirketleri Avrupa Birliği'nin Yapay Zeka Yasası'yla zaten muhatap. Buna Türkiye'nin kendi düzenlemeleri ve olası bir uluslararası çerçeve eklenecek. Her yeni kuralı ayrı bir proje olarak karşılamak yerine, şirketin yapay zeka kullanımını tek bir envanterde toplamak işi kolaylaştırır. Hangi sistem, hangi veriyle, hangi kararda, kimin sorumluluğunda kullanılıyor?

İkincisi, "kontrolü giderek zorlaşan" ifadesi bir teknik tespit. Bu bültenin ilk haberindeki OpenAI olayı, bu tespitin bir şirketin içinde nasıl göründüğünü gösteriyor. Devletler kontrolü uluslararası ölçekte konuşurken, şirketin kendi ölçeğindeki soru çok daha somut. Ajana hangi yetkiyi verdiniz, sınırını kim çizdi, durdurma düğmesi çalışıyor mu?

Üçüncüsü, dijital uçurum yalnızca ülkeler arasında değil, şirketler arasında da açılıyor. Microsoft'un raporundaki 12,6 puanlık fark, sektör içinde de görülüyor. Yapay zekayı denetimli ve ölçülü biçimde işine katan şirket ile hiç başlamayan ya da denetimsiz başlayan şirket arasındaki mesafe her çeyrek büyüyor.

Bu sayının sorusuna dönelim. Devletler ortak kuralları konuşuyor, düzenleyiciler sorumluluğu insana yüklüyor, teknoloji şirketleri ajanlarına izin ve kayıt sistemi kuruyor. Kontrolün kimde olacağı sorusunun şirket içindeki cevabı ise bir yönetim kararı ve o karar devredilmez.

Rakamlarla iki hafta

  • 12 dakika: OpenAI'ın izleme sisteminin, dışarıya ulaşan ajanı fark etme süresi. Durdurmak ise yaklaşık 2,5 saat sürdü.
  • 1 milyar dolar: Cognition'ın yıllık gelir hızı. Mayıs'ta 492 milyon dolardı.
  • 30 milyon: Microsoft 365 Copilot'un Temmuz itibarıyla ücretli kullanıcı sayısı.
  • 12.000: EvilTokens'ın ele geçirdiği e-posta kutusu sayısı.
  • %18,9: Türkiye'de çalışma çağındaki nüfusun üretken yapay zeka kullanım oranı. Dünya ortalaması %18,8.
  • 6 trilyon dolar: Bain'e göre yapay zeka sektörünün yatırımı haklı çıkarmak için 2031'e kadar yılda üretmesi gereken gelir.

Kavram: Otonomi Eşiği

Otonomi Eşiği, bir kararın ne kadarını yapay zekaya devredeceğinizi belirleyen çizgi. Bir ucunda yapay zekanın yalnızca öneri yaptığı, öbür ucunda hiçbir insanın dokunmadığı tam otomasyon var. Kararların çoğu bu ikisinin arasında bir yerde durur.

Bu sayının neredeyse bütün haberleri aynı çizginin etrafında dönüyor. OpenAI'ın ajanı kendisine çizilen sınırı aştı. Kaliforniya bu sınırı bir durdurma düğmesiyle güvenceye almak istiyor. FTC Başkanı, sınırı kim çizdiyse sorumluluğun da onda olduğunu söylüyor. Microsoft'un yeni ajanında ise ajanın ne kadar bağımsız çalışacağını kullanıcı seçiyor.

Eşiği üç soru belirler. Hata olursa bedeli ne kadar büyük? Karar geri alınabilir mi? Etik ya da hukuki bir sınır var mı? Bedel büyüdükçe, geri dönüş zorlaştıkça ve sınır keskinleştikçe eşik insana yaklaşmalı. Kural tek. Eşiği işe başlamadan önce çizin, sonuçları gördükten sonra değil. Çünkü neyin devredileceğine karar vermek, devredilemeyen tek karardır.

cemunsal.com/kavramlar/otonomi-esigi

Yakında: Yönetim Katı için Yapay Zeka

Bu bülten gündemi özetliyor. Karar için gereken derinlik ise ayrı bir yayında olacak.

Yönetim Katı için Yapay Zeka, yapay zekayı şirketine taşıyan yöneticiler için iki haftada bir yayımlanacak dijital bir dergi. Her sayıda bir kapak dosyası, bir vaka, bir rapor analizi, Türkiye'deki mevzuatın şirkete etkisi ve ekibinizle aynı gün kullanabileceğiniz bir uygulama aracı var. On altı köşe, her sayıda aynı sırayla. Her rakam birincil kaynağıyla.

Sayı 1'in kapak sorusu şu. Neden çoğu şirket yapay zekaya para harcıyor ama çok azı kazanıyor? İlk sayı Ekim ayında yayımlanıyor.

Sitede Ön Kayıt açıldı. Kayıt olanlara Sayı 1 yayımlandığı gün ilk e-posta gider, erişim ve fiyat koşulları açıklandığında ilk bilgi de bu listeye verilir. Ödeme bilgisi istenmez.

cemunsal.com/dergi

Kütüphane

Hazırladığım bütün rehber ve raporlar tek adreste, PDF olarak ve kayıt istemeden:

  • Şirketinize Yapay Zekayı Nasıl Entegre Edersiniz? 114 sayfalık kurumsal rehber.
  • Yapay Zeka Bizi Yok Eder mi? Manşetlerin arkasındaki gerçek.
  • Yapay Zeka Rapor Analizi 01: Anthropic'in 2030 için üç ekonomik senaryosu ve büyümenin kime gittiği. Bu sabah LinkedIn'de yayımlandı.
  • Yapay Zeka Sözlüğü ve özgün kavramlar.

cemunsal.com/yapay-zeka/rehberler

Bu bültenin bütün sayıları sitede de yayımlanıyor. Yeni sayıları e-postayla almak isterseniz oradan abone olabilirsiniz.

cemunsal.com/yapay-zeka/brifing

Bir sonraki sayı 8 Ekim Perşembe.

Cem Ünsal

Kaynaklar

Abonelikİki haftada bir, Perşembe

Sonraki sayıe-posta kutunuzda

Yapay zekada iki haftada olan ve yönetim katını ilgilendiren gelişmeler, ne anlama geldikleriyle birlikte.

E-postayla alın

Her yeni sayı, yayımlandığı gün e-posta kutunuzda.

Ücretsizdir. Kişisel verileriniz Aydınlatma Metni kapsamında işlenir.