Yapay Zeka Bizi İzliyor mu, Dinliyor mu? Gerçek Risk Nerede

Telefonda bir arkadaşınla yeni bir koşu ayakkabısından söz ediyorsun, ertesi gün Instagram'da tam o ayakkabının reklamı çıkıyor. Ya da bir sohbet botuna sağlığınla, işinle, ilişkinle ilgili bir şey yazıyorsun ve sonra içinden bir ses soruyor. Bunu kim okuyor? Bu his çok yaygın ve ciddiye alınmayı hak ediyor. Ama korkuyu doğru yere yöneltmek gerekiyor, çünkü yanlış yere bakarken asıl açık kapı gözden kaçıyor.

Kısa cevap şu şekilde özetlenebilir. Telefonunun ya da sesli asistanının seni gizlice sürekli dinleyip konuşmalarını reklama çevirdiğine dair bağımsız araştırmalarda kanıt bulunmadı. Buna karşılık sohbet botlarına yazdıkların gerçekten saklanıyor, varsayılan ayarlarda çoğu üründe model eğitiminde kullanılabiliyor ve bir kısmı insan inceleyiciler tarafından okunabiliyor. Yani "dinleniyor muyum" sorusunun cevabı büyük ölçüde hayır, "yazdıklarım bir yerde duruyor mu" sorusunun cevabı ise evet.

Bu yazıda dört şeyi ayırıyorum. Sesli asistanlar ve telefon mikrofonu, sohbet botlarına yazdıkların, ekranı gören ve her şeyi hatırlayan yeni özellikler ve gerçek riskin nerede olduğu. En sonda da yapay zeka kullanırken gizliliğini korumak için uygulayabileceğin kısa bir liste var. ChatGPT'ye özel ayrıntıları ChatGPT güvenli mi yazısında ele aldım; burada tüm asistanlar ve cihazlar için genel çerçeveyi kuruyorum.

Telefonum beni dinleyip reklam mı gösteriyor?

Bu, en yaygın inanç. Cevabı iki parçada ele almak gerekiyor. Birincisi sesli asistanların nasıl çalıştığı, ikincisi uygulamaların mikrofonu gizlice açıp açmadığı.

Sesli asistan "uyandırma kelimesini" nasıl duyuyor?

Siri, Google Asistan ya da Alexa gibi asistanlar "Hey Google" gibi bir uyandırma kelimesine tepki verir. Bunun için mikrofonun açık olması gerekir, ama bu her şeyin bir sunucuya gönderildiği anlamına gelmez. Google'ın kendi yardım sayfasına göre Asistan, bir etkinleştirme algılayana kadar bekleme modunda durur. Bu modda cihaz birkaç saniyelik kısa ses parçalarını yalnızca uyandırma kelimesini aramak için işler. Etkinleştirme algılanmazsa bu ses parçaları Google'a gönderilmez ve kaydedilmez. Kelimeyi duyduğunda isteğini Google'ın sunucularına gönderir. Google ayrıca varsayılan olarak ses kayıtlarını sunucularında tutmadığını, bunun kullanıcının açabileceği bir seçenek olduğunu belirtiyor.

Aynı sayfada önemli bir itiraf da var. Asistan bazen sen istemeden, "Hey Google"a benzeyen bir ses yüzünden yanlışlıkla devreye girebilir. Yani sıfır risk yok. Yanlış uyanmalarda bir ses parçası sunucuya gidebilir.

Apple tarafında, şirketin Ocak 2025'te yayımladığı açıklamaya göre Siri verisi hiçbir zaman pazarlama profili oluşturmak için kullanılmadı, reklama açılmadı ve satılmadı. Apple, kullanıcı açıkça "Siri'yi geliştir" seçeneğine katılmadıkça Siri ses kayıtlarını saklamadığını söylüyor. Bunlar şirketlerin kendi beyanları. Bağımsız denetim değiller, ama yazılı taahhüt oldukları için önemliler.

Araştırmalar uygulamaların gizlice dinlediğini buldu mu?

Bu konudaki en çok anılan çalışma Northeastern Üniversitesi'nden. David Choffnes ve Christo Wilson'ın yürüttüğü ekip, 2018'de 17 binden fazla popüler Android uygulamasını otomatik bir test düzeneğiyle inceledi. Akademik makalede bu sayı 17.260 uygulama olarak geçiyor. Sonuç dikkat çekiciydi. Hiçbir uygulamanın mikrofonu açıp ses sızdırdığı görülmedi.

Ama çalışma başka bir şey buldu. Bir yemek siparişi uygulaması (GoPuff), kullanıcının ekranından görüntüler kaydedip bir analiz şirketine gönderiyordu ve kullanıcı bundan habersizdi. Yani araştırmacılar mikrofonda değil, ekran görüntüsünde sızıntı yakaladı. Bu ayrım, yazının geri kalanı için de önemli.

Consumer Reports'un 2019 tarihli değerlendirmesi de aynı yönde. Choffnes'e göre sesi kaydetmek, pazarlama bilgisi toplamanın pratik bir yolu değil, çünkü bu sesi büyük ölçekte doğru biçimde metne çevirip analiz etmek muazzam bir işlem gücü gerektirir.

Bir uyarı notu da ekleyeyim. 2024'te Cox Media Group adlı bir pazarlama şirketinin, cihaz mikrofonlarından konuşmaları dinleyerek reklam hedeflediğini iddia eden bir sunumu basına sızdı. Google bu şirketi reklam ortaklığı programından çıkardı, Amazon da programla hiçbir zaman çalışmadığını açıkladı. Gizmodo'nun haberinde tekniğin gerçekten uygulandığını ya da çalıştığını gösteren bir kanıt yer almıyor. Yani "birileri bunu satmaya çalıştı" doğru, "telefonlar bunu yapıyor" kanıtlanmış değil.

Reklam neden bu kadar isabetli?

Çünkü dinlemeye gerek yok. Konum verisi, arama geçmişi, ziyaret ettiğin sitelerdeki takip kodları, aynı ağa bağlı kişilerin ilgi alanları, alışveriş kayıtları ve sosyal medyada üzerinde durduğun gönderiler bir araya geldiğinde, reklam sistemi senin ne konuşacağını çoğu zaman sen konuşmadan tahmin edebiliyor. Bir arkadaşınla aynı ayakkabıyı konuşmanızın sebebi bile çoğu zaman ikinizin de aynı içerikleri görmüş olması.

Bu, rahatlatıcı bir haber değil aslında. Mikrofonu kapatmak bu tür takibi durdurmaz. Asıl iz, ekranda yaptıkların ve verdiğin izinlerde. Bu konuyu daha geniş haliyle dijital takip ve güvenlik yazısında anlattım.

Sohbet botlarına yazdıkların nereye gidiyor?

Burada tablo değişiyor. Bir sohbet botuna yazdığın her şey o şirketin sunucularına gider, çünkü cevabı üreten model orada çalışır. Asıl sorular şunlar. Ne kadar süre tutuluyor, model eğitiminde kullanılıyor mu ve bir insan okuyabiliyor mu?

İngiltere Ulusal Siber Güvenlik Merkezi (NCSC) bunu 2023'te sade bir dille özetlemişti. O tarih itibarıyla büyük dil modelleri, bir kullanıcının sorusunu otomatik olarak modele ekleyip başka birine göstermiyordu. Ama sorgu, hizmeti sunan kuruluş tarafından görülebilir, saklanır ve büyük olasılıkla bir noktada hizmetin geliştirilmesinde kullanılır. Bu yüzden NCSC'nin tavsiyesi, kamuya açık sohbet botlarına hassas bilgi yazmamak.

Yazdıkların model eğitiminde kullanılıyor mu?

Ekim 2026 itibarıyla dört büyük sağlayıcının resmi sayfalarında durum şöyle görünüyor.

• OpenAI (ChatGPT): Kişisel hesaplarda içerik, modelleri eğitmek için kullanılabiliyor. Bunu Ayarlar altındaki Veri kontrolleri bölümünde "Improve the model for everyone" seçeneğini kapatarak durdurabiliyorsun. Geçici sohbetler güvenlik amacıyla 30 güne kadar tutulabiliyor. Business, Enterprise ve Edu çalışma alanlarının içeriği varsayılan olarak eğitimde kullanılmıyor.
• Google (Gemini): Google, "Keep Activity" ayarı açıkken sohbetlerini üretken yapay zeka modellerini eğitmek dahil hizmetlerini geliştirmek için kullandığını yazıyor. Etkinliğin varsayılan olarak 18 ay saklanıyor; bunu 3 ay, 36 ay ya da süresiz olarak değiştirebiliyorsun. Bu ayarı kapatsan bile yeni sohbetlerin, Gemini'nin yanıt verebilmesi ve Google'ın hizmeti koruyabilmesi için 72 saat saklanıyor.
• Anthropic (Claude): Anthropic, 2025'teki şartlar güncellemesiyle bireysel kullanıcılara bir seçim sundu. Sohbetlerinin modeli geliştirmek için kullanılmasına izin verirsen veriler kimliksizleştirilmiş biçimde 5 yıla kadar tutulabiliyor. İzin vermezsen 30 günlük saklama süresi geçerli. Gizli (Incognito) sohbetler bu ayar açık olsa bile eğitimde kullanılmıyor. Kurumsal ve API kullanımı bu değişikliğin dışında.
• Microsoft (Copilot): Microsoft, belirli kullanıcı grupları ve devre dışı bırakanlar hariç, Copilot etkileşimlerini yapay zeka eğitiminde kullandığını belirtiyor. Kurumsal (Entra ID) hesaplar, Microsoft 365 kişisel ve aile abonelikleri ve 18 yaş altı kullanıcılar eğitimin dışında tutuluyor. Sohbet etkinliği varsayılan olarak 18 ay saklanıyor. Eğitimden muaf tutulan ülkeler listesinde Türkiye yer almıyor, yani sohbetlerinin eğitimde kullanılmasını istemiyorsan ayarı kendin kapatman gerekiyor.

Gördüğün gibi ortak bir kural yok. Bir üründe varsayılan "açık", diğerinde senin seçimin. Bu yüzden "yapay zeka verilerimi kullanıyor mu" sorusunun tek bir cevabı yok, kullandığın ürünün ayarına bakmak gerekiyor. Bu ayarlar sık değişiyor, o yüzden tarih verdim.

Sohbetlerini insanlar okuyabiliyor mu?

Evet, bazı durumlarda. Google bunu açıkça yazıyor. Gemini sohbetlerinin bir kısmı, Google'ın eğitimli hizmet sağlayıcıları dahil insan inceleyiciler tarafından okunuyor. İnsan incelemesinden geçmiş sohbetler, sen etkinliğini silsen bile silinmiyor ve üç yıla kadar saklanıyor. Google'ın kendi uyarısı da net. Bir inceleyicinin görmesini istemeyeceğin gizli bilgileri girme.

Microsoft da bazı Copilot sohbetlerinin ürün geliştirme ve dijital güvenlik amacıyla hem otomatik hem insan incelemesinden geçtiğini belirtiyor. Anthropic tarafında, kullanım politikasını ihlal ettiği gerekçesiyle otomatik sistemlerce işaretlenen sohbetlerin girdi ve çıktıları iki yıla kadar tutulabiliyor.

Yapay zeka eğitim ve değerlendirme işleri yapıyorum, yani modellerin çıktılarını değerlendirmek benim de işimin bir parçası. Bu yüzden şunu bilerek söylüyorum. İnsan değerlendirmesi, modellerin geliştirilmesinde olağan bir aşama. Bu, birinin sırf merak ettiği için senin sohbetini açıp okuduğu anlamına gelmez. Ama "bunu hiçbir insan görmeyecek" diye düşünerek yazman da doğru değil. Bu işin nasıl yürüdüğünü merak ediyorsan AI model trainer nedir yazısına bakabilirsin.

Ekranını gören ve her şeyi hatırlayan yapay zeka ne kadar riskli?

Son iki yılda yeni bir özellik ailesi çıktı. Bunlar seni dinlemiyor, ama gördüğünü ve yaşadığını kaydedip hatırlayabiliyor. Burada asıl mesele izin mantığı.

Ekran kaydeden özellikler. Microsoft'un Windows Recall özelliği, Copilot+ bilgisayarlarda ekranının düzenli anlık görüntülerini alıp sonradan arayabilmeni sağlıyor. Microsoft'un destek sayfasına göre bu özellik varsayılan olarak kapalı ve kullanıcının açıkça katılması gerekiyor. Görüntüler bilgisayarın kendi diskinde şifrelenmiş olarak tutuluyor, Windows Hello ile korunuyor ve Microsoft'a ya da üçüncü taraflara gönderilmiyor. Hassas bilgi filtresi varsayılan olarak açık, belirli uygulama ve siteleri kayıttan hariç tutabiliyorsun. Buradaki risk şirketten çok, bilgisayarına erişen birinin geçmişini tek yerde bulabilmesi.

Hafıza özellikleri. ChatGPT ve Gemini gibi asistanlar artık geçmiş sohbetlerinden bilgi hatırlayabiliyor. OpenAI'ın yardım sayfası, ChatGPT'ye söylediğin hassas bilgilerin hafızada yer alabileceğini açıkça belirtiyor. Hafızayı Kişiselleştirme ayarlarından kapatabiliyorsun, ama kapatmak geçmiş sohbetleri silmiyor. Geçici sohbetler hafıza oluşturmuyor ve güncellemiyor.

Toplantı asistanları. Video görüşmelere katılıp not alan, özet çıkaran araçlar da yaygınlaştı. Bunlarda iki soru sormak yeterli. Toplantıda bir yapay zeka not alıcısı var mı ve kayıt kimde, nerede tutuluyor? Bir toplantıda kayıt olduğunu fark etmediysen sormak tamamen meşru.

Bu üç özelliğin ortak noktası, varsayılan ayarın ne olduğu ve iznin kimde olduğu. "Açtım mı, açmadım mı" sorusunu kendine sorabildiğin sürece kontrol sende.

Gerçek risk nerede?

Korkuyu gerçek tehditlere doğru çevirdiğimizde liste değişiyor. Bence dört alan, mikrofondan çok daha önemli.

1. Veri toplama ve birikim. Tek bir sohbet zararsız görünebilir. Ama aylar boyunca sağlığını, işini, ailedeki gerginlikleri, maddi durumunu aynı asistana anlattığında, ortaya senin hakkında oldukça ayrıntılı bir profil çıkıyor. Bu profil senin cihazında değil, şirketin sunucusunda duruyor.
2. Üçüncü taraf uygulamalar ve eklentiler. Asistanlara bağladığın uygulamalar, tarayıcı eklentileri ve "yapay zeka destekli" küçük araçlar, ana şirketin gizlilik taahhütlerine bağlı değil. Northeastern çalışmasındaki ekran görüntüsü sızıntısı da tam olarak bir üçüncü taraf analiz şirketine gidiyordu.
3. Sahte uygulamalar. Meta'nın 2023 ilk çeyrek güvenlik raporuna göre yalnızca Mart ayından itibaren ChatGPT ve benzeri araçlar gibi görünen yaklaşık 10 kötü amaçlı yazılım ailesi tespit edildi ve 1.000'den fazla benzersiz zararlı bağlantı engellendi. Bazı sahte tarayıcı eklentileri şüphe çekmemek için gerçekten çalışan ChatGPT işlevi de içeriyordu. Yani "çalışıyor" olması, güvenli olduğunu göstermiyor.
4. İş yerinde gizli bilgiler. Müşteri listesi, sözleşme taslağı, kaynak kod, iç yazışma. Kişisel bir hesaba yapıştırıldığında bunlar şirketin kontrolünden çıkar. Risk sana değil, işverenine ve müşterilerine yansır.

Bu dört başlık, yapay zekanın genel risk haritasının bir parçası. Daha geniş tabloyu yapay zeka tehlikeli mi yazısında ve Yapay Zeka Güvenliği rehberinde bulabilirsin.

Yapay zeka kullanırken gizlilik için nelere dikkat edilmeli?

Ayarlara boğulmadan, her asistan için geçerli birkaç kural yeterli.

1. Kartpostal testi uygula. Bir sohbet botuna yazacağın şeyi bir kartpostala yazıp postaya verir miydin? Cevap hayırsa, ya yazma ya da kişiyi tanımlayan kısımları çıkar. İsim yerine "müşteri A", gerçek tutar yerine yaklaşık bir değer kullan.
2. Hiç yazmaman gerekenler. Şifreler, doğrulama kodları, kimlik numarası, kart ve hesap numaraları, başkasına ait kişisel bilgiler, tahlil sonuçları gibi sağlık belgeleri. Bunlar hiçbir sohbet botunun işini kolaylaştırmaz, ama sızarsa zarar verir.
3. Eğitim ayarını bir kez kontrol et. Kullandığın her asistanda, sohbetlerinin model eğitiminde kullanılıp kullanılmadığını gösteren ayarı bul ve bilinçli bir seçim yap. Yukarıdaki listede gördüğün gibi varsayılan ürüne göre değişiyor.
4. Hassas konular için geçici ya da gizli sohbeti kullan. Çoğu asistanda geçmişe kaydedilmeyen, hafıza oluşturmayan bir sohbet modu var. Bu mod bile kısa bir süre saklanabiliyor, ama iz çok daha sınırlı kalıyor.
5. Hafızanı ara sıra gözden geçir. Asistanın hakkında ne hatırladığına bak, işine yaramayanları sil.
6. Yalnızca resmi uygulamayı indir. Uygulamayı geliştiricinin kendi sitesindeki bağlantıdan ya da resmi mağazadaki doğrulanmış yayıncıdan yükle. "Ücretsiz premium" vaat eden eklentilerden uzak dur.
7. İzinleri düzenli olarak tara. Telefonunda mikrofon, kamera, konum ve ekran erişimi olan uygulamaları kontrol et. Kullanmadığın uygulamaların iznini kaldır. Telefonunda bir şeylerin ters gittiğinden şüpheleniyorsan telefonum takip ediliyor mu yazısındaki işaretlere bak.
8. Hesabını koru. Yapay zeka hesabın, tüm sohbet geçmişine açılan bir kapı. Güçlü ve tekrar kullanılmayan bir şifre ve iki adımlı doğrulama, gizlilik ayarlarından daha çok işe yarar.

Burada bir zihniyetten de söz etmek istiyorum. Ben buna kontrollü güven diyorum. Bir yapay zeka çıktısına, onu kontrol ettiğin ölçüde güvenmek. Aynı ölçü paylaştıkların için de geçerli. Aracı kullanırsın, faydasını alırsın, ama neyi ona emanet ettiğini her seferinde bilerek seçersin. Körü körüne güven de, toptan reddetme de aynı hatanın iki yüzü.

İş yerinde yapay zekaya ne yazmamalısın?

Çalıştığın kurumun bir yapay zeka politikası varsa önce ona bak. Kurumsal hesaplar genellikle farklı şartlarla gelir. OpenAI, Anthropic ve Microsoft'un sayfalarında da gördüğün gibi iş ürünlerinin içeriği varsayılan olarak eğitimde kullanılmıyor. Kişisel hesap ise başka bir sözleşme demek.

Politika yoksa basit bir ölçü kullan. Bu bilgiyi bir e-postayla şirket dışındaki bir kişiye gönderebilir miydin? Gönderemiyorsan, kişisel bir sohbet botuna da yapıştırma. Kurumlar için bu konuyu yapay zeka yönetişim, risk ve uyum yazısında daha ayrıntılı ele aldım.

Türkiye'de kişisel verilerin korunmasıyla ilgili hakların ve başvuru yollarının resmi kaynağı Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun sitesi kvkk.gov.tr. Hukuki bir sorun yaşıyorsan oraya ve bir uzmana başvurmanı öneririm.

Endişelenmen gerekirken endişelenmediğin şey ne?

Bence en büyük gizlilik riski teknik değil, alışkanlıkla ilgili. Bir sohbet botu sabırlı, yargılamayan ve her saatte ulaşılabilir olduğu için insanlar ona bir arkadaşa bile söylemeyeceği şeyleri yazabiliyor. Bu rahatlık, paylaştığın şeyin bir şirketin sunucusunda durduğunu unutturuyor.

Burada işe yarayan şey, şüphe disiplini dediğim alışkanlık. Paniğe kapılmadan, her önemli paylaşımdan önce kısa bir duraklama. "Bunu yazmam gerekiyor mu, yoksa sadece kolay olduğu için mi yazıyorum?" Bu soru, çoğu ayardan daha fazla koruma sağlıyor.

Şimdi ne yapmalısın?

Bugün on beş dakikanı ayırarak şunları yapabilirsin.

1. En sık kullandığın yapay zeka asistanını aç, gizlilik ya da veri kontrolleri bölümünde eğitim ayarına bak ve bilinçli bir seçim yap.
2. Hafıza ya da kişiselleştirme bölümünde asistanın hakkında ne hatırladığını oku, gereksizleri sil.
3. Geçmiş sohbetlerinde şifre, kimlik ya da kart bilgisi paylaştığın bir sohbet varsa onu sil ve ilgili şifreyi değiştir.
4. Telefonunun gizlilik ayarlarında mikrofon ve ekran erişimi olan uygulamaları listele, gereksiz izinleri kaldır.
5. Tarayıcındaki yapay zeka eklentilerini gözden geçir, tanımadığın ya da kullanmadığın her şeyi kaldır.
6. Yapay zeka hesabında iki adımlı doğrulamayı aç.

Son söz

Yapay zeka seni gizlice dinlemiyor olabilir, ama sen ona anlattıkça seni tanıyor. Korkman gereken şey mikrofon değil, farkında olmadan biriktirdiğin iz. İyi haber şu ki bu izin büyük kısmı senin kontrolünde. Ne yazdığını, hangi ayarı açık bıraktığını ve hangi uygulamaya izin verdiğini sen seçiyorsun.

Kaynaklar

• Northeastern Global News, Is your smartphone spying on you? (Temmuz 2018)
• Pan, Ren, Lindorfer, Wilson, Choffnes, Panoptispy (PoPETs 2018)
• Consumer Reports, Is Your Smartphone Secretly Listening to You?
• Gizmodo, Cox Media Group "Active Listening" sunumu (Ağustos 2024)
• Google Nest Yardım, Google Asistan ve verilerin
• Apple Newsroom, Siri ile ilgili gizlilik taahhüdü (Ocak 2025)
• NCSC, ChatGPT and large language models, what's the risk? (Mart 2023)
• OpenAI, Data Controls FAQ
• OpenAI, Gizlilik Politikası
• OpenAI, Memory FAQ
• Google, Gemini Apps Privacy Hub
• Anthropic, Updates to Consumer Terms and Privacy Policy
• Anthropic, Is my data used for model training?
• Anthropic, How long do you store my data?
• Microsoft, Microsoft Copilot gizlilik SSS
• Microsoft, Retrace your steps with Recall
• Meta, Q1 2023 güvenlik raporları
• Kişisel Verileri Koruma Kurumu

Yazar

Cem Ünsal

Dijital Girişimci · Yazar · Antrenör

Yapay zekâ ve kişisel güvenlik üzerine yazıyor. Şirketlerin yapay zekâ dönüşümünde karar vericilere yön veriyor.

Hakkımda