Prompt Nedir? İyi Bir Prompt Nasıl Yazılır, Örneklerle Rehber

Kısa cevap

Prompt, ChatGPT, Claude ya da Gemini gibi bir yapay zeka modeline ne istediğini anlattığın metindir. Türkçe karşılığı istemdir. Model yalnızca önüne konan metni görür, niyetini bilmez. Bu yüzden iyi bir prompt net bir görev, gerekli bağlam, istenen biçim ve kısıtlar içerir. Gerekirse rol ve örnek de eklenir.

ChatGPT, Claude ya da Gemini ile ilk kez konuştuğunda, kutucuğa yazdığın her şey aslında bir prompttur. "Bana bir tatil planı yap" dediğinde de, üç sayfalık bir raporu yapıştırıp "bunu özetle" dediğinde de modele bir prompt vermiş olursun. Kelime İngilizce, ama fikir çok basit. Prompt, yapay zekaya ne istediğini anlattığın metindir.

Aynı araçtan bazı insanların çok iyi sonuç alıp bazılarının hayal kırıklığına uğramasının büyük kısmı burada yatar. Model aynı model. Değişen, ona verilen talimatın netliği, bağlamı ve biçimi. Bu yazıda prompt kelimesinin ne demek olduğunu, Türkçe karşılığını, modelin promptu nasıl işlediğini, iyi bir promptun parçalarını, kötü ve iyi örnekleri, prompt türlerini ve dikkat etmen gereken güvenlik noktalarını tek tek anlatacağım.

Ben yapay zeka eğitim ve değerlendirme işleri yapıyorum. Aşağıdaki öneriler ise OpenAI, Anthropic ve Google'ın kendi resmi rehberlerine dayanıyor.

Prompt ne demek, Türkçesi ne?

Prompt, büyük dil modeline bir çıktı üretmesi için verilen talimattır. OpenAI'ın geliştirici rehberi promptu tam olarak böyle tanımlar ve iyi talimat yazma işine de prompt mühendisliği der. Google'ın Gemini rehberi ise aynı işi "prompt tasarımı" diye adlandırır ve modelden doğru, kaliteli cevaplar almak için doğal dilde istek oluşturmak olarak açıklar.

Türkçede önerilen karşılık istem. Bilişimde Özenli Türkçe Çalışma Topluluğu, "prompt" için "istem", "prompt engineering" için de "istem mühendisliği" karşılığını kullanıyor. TÜBİTAK Bilim Genç'teki bir yazı da istem mühendisliği, girdi mühendisliği ve komut mühendisliği gibi karşılıkları anıyor, ama günlük kullanımda "prompt mühendisliği" ifadesinin yaygın olduğunu belirtiyor. Yani "istem" doğru ve özenli karşılık. Gündelik konuşmada ise çoğu kişi hâlâ "prompt" diyor. Bu yazıda ikisini de kullanacağım.

Prompt tek bir soru olmak zorunda değil. Bir cümle, bir paragraf, yapıştırdığın bir belge, verdiğin örnekler ve istediğin biçim, hepsi promptun parçasıdır.

Prompt nasıl çalışır?

Bir dil modeli senin yazdığını okur ve buna uygun görünen devam metnini üretir. Model senin kafandaki niyeti bilmez. Yalnızca önüne konan metni görür. Bu yüzden promptta olmayan bir bilgiyi model ya tahmin eder ya da genel geçer bir cevapla boşluğu doldurur.

Modelin gördüğü metin yalnızca son mesajın değildir. Sohbet boyunca yazdıkların, modelin önceki cevapları, yüklediğin dosyalar ve uygulamanın arka planda eklediği talimatlar birlikte bağlamı oluşturur. OpenAI rehberi, modelin bir seferde işleyebileceği metin miktarının sınırlı olduğunu ve buna bağlam penceresi dendiğini hatırlatır. Bu yüzden çok uzun bir sohbette önemli bir ayrıntıyı gerektiğinde yeniden hatırlatmak ya da yeni bir sohbet açmak işe yarayabilir.

Bir de mesajların rolleri var. OpenAI modelleri üç temel rol tanır. Uygulamayı yapan geliştiricinin talimatları, son kullanıcının mesajları ve modelin kendi cevapları. Rehbere göre geliştirici talimatları kullanıcı mesajlarından önce gelir. ChatGPT'yi kullanırken senin gördüğün tek şey kendi mesajın ve cevaptır, ama arkada senin yazmadığın talimatlar da çalışır.

Anthropic'in Claude rehberindeki benzetme bu işi çok iyi özetliyor. Claude'u zeki ama işe yeni başlamış, senin alışkanlıklarını ve iş akışını bilmeyen bir çalışan gibi düşünmeni öneriyor. Ne istediğini ne kadar kesin anlatırsan sonuç o kadar iyi olur.

İyi bir promptun parçaları nelerdir?

Üç şirketin rehberleri farklı kelimeler kullansa da aynı yapı taşlarında buluşuyor. Google'ın Gemini rehberi girdi, talimat, kısıt, bağlam, cevap biçimi ve örnekleri ayrı ayrı sayar. OpenAI rehberi, iyi düzenlenmiş bir talimat metninin kimlik, talimatlar, örnekler ve bağlam bölümlerinden oluştuğunu söyler. Bunları günlük kullanıma şöyle çevirebilirsin.

Rol. Modelden hangi bakış açısıyla cevap vermesini istiyorsun? "Bir ilkokul öğretmeni gibi anlat" ya da "deneyimli bir editör gibi oku" gibi. Anthropic, tek bir cümlelik rol tanımının bile davranışı ve üslubu odakladığını belirtiyor.
Görev. Ne yapmasını istiyorsun? Özetle, karşılaştır, yeniden yaz, liste çıkar, hata bul. Fiil net olmalı.
Bağlam. Kim için, ne amaçla, hangi durumda? Modelin bilmediği ama cevabı değiştiren her bilgi buraya girer.
Örnek. Beğendiğin bir çıktının küçük bir örneği, uzun bir açıklamadan daha çok şey anlatır.
Biçim. Madde madde mi, tablo mu, üç paragraf mı, 100 kelime mi? Google rehberi tablo, liste, paragraf ya da JSON gibi çıktı yapısını belirtmeyi ayrı bir bileşen olarak sayar.
Kısıt. Uzunluk, ton, kaçınılacak konular, kullanılacak kaynaklar gibi sınırlar.

Her promptta altısı birden gerekmez. Basit bir soru için görev yeterlidir. Ama sonuç seni tatmin etmediğinde eksik parçayı bu listede ararsın.

Anthropic'in bir önerisi daha işe yarar. Bir şeyi yasaklamak yerine ne istediğini söyle. "Madde işareti kullanma" demek yerine "akıcı paragraflar halinde yaz" demek daha iyi sonuç verir. Bir de talimatın nedenini yaz. Rehberdeki örnekte "üç nokta kullanma" demek yerine, metnin sesli okuma motoruyla okunacağını ve motorun üç noktayı telaffuz edemeyeceğini söylemenin daha etkili olduğu anlatılır. Model nedeni anlayınca kuralı benzer durumlara da uygular.

Kötü ve iyi prompt örnekleri

Farkı görmenin en kolay yolu yan yana koymak. Aşağıdaki örneklerde görev aynı, yalnızca anlatım değişiyor.

Örnek 1. E-posta yazdırmak

Zayıf prompt. "Müdürüme izin maili yaz."

Model senin kaç gün izin istediğini, gerekçeni, müdürünle ilişkinin tonunu bilmez. Sonuç büyük ihtimalle kalıp bir metin olur.

Güçlü prompt. "Müdürüme 14 ile 18 Ekim arası beş günlük yıllık izin talebi için kısa bir e-posta yaz. Ton saygılı ama samimi olsun, çünkü aynı ekipte üç yıldır çalışıyoruz. İzin süresince devam eden projeyi ekip arkadaşım Ayşe'nin takip edeceğini belirt. En fazla 120 kelime olsun ve konu satırını da öner."

Burada görev, bağlam, kısıt ve biçim bir arada.

Örnek 2. Bir konuyu öğrenmek

Zayıf prompt. "Enflasyonu anlat."

Güçlü prompt. "Ekonomi bilgisi olmayan 16 yaşında bir lise öğrencisine enflasyonu anlat. Market alışverişinden bir örnek kullan. Önce üç cümlelik basit bir tanım ver, sonra enflasyonun günlük hayata iki etkisini madde madde yaz. En sonda öğrencinin anlayıp anlamadığını sınayacak tek bir soru sor."

Rol vermedik ama okuru tanımladık. Bu da cevabın seviyesini belirliyor.

Örnek 3. Metin düzelttirmek

Zayıf prompt. "Bunu düzelt." ve altına yapıştırılmış bir paragraf.

Güçlü prompt. "Aşağıdaki paragraf bir iş başvurusu ön yazısından. Yazım ve noktalama hatalarını düzelt, anlamı değiştirme, cümleleri kısalt. Değiştirdiğin yerleri ayrıca liste halinde göster ki neyi neden değiştirdiğini görebileyim."

Bu son cümle önemli. Modelden yaptığı değişikliği göstermesini istemek, sonucu körü körüne kabul etmek yerine denetlemeni sağlar.

Prompt türleri nelerdir?

Prompt mühendisliği yazılarında sık geçen birkaç terim var. Hepsinin arkasındaki fikir basit.

Sıfır örnekli prompt (zero-shot)

Modele hiçbir örnek vermeden doğrudan görev tanımladığın prompttur. "Bu yorumun olumlu mu olumsuz mu olduğunu söyle" gibi. Günlük kullanımın büyük kısmı böyledir ve basit görevlerde yeterlidir.

Birkaç örnekli prompt (few-shot)

Görevi anlatırken modele birkaç girdi ve beklenen çıktı örneği gösterirsin. OpenAI rehberi bu yöntemin modeli ince ayar yapmadan yeni bir göreve yönlendirmeye yaradığını ve örneklerin olası girdilerin çeşitli bir yelpazesini göstermesi gerektiğini söyler. Google, Gemini için promptlarda her zaman birkaç örnek kullanmayı önerir, ama çok fazla örneğin modeli örneklere aşırı bağlayabileceği uyarısını da yapar. Anthropic ise en iyi sonuç için 3 ile 5 arası örnek önerir. Örneklerin birbirine benzer biçimde yazılması da önemli, çünkü model biçimi de kopyalar.

Adım adım düşünme (chain of thought)

Modelden cevaba atlamadan önce ara adımları yazmasını istersin. Bu yöntemin etkisi 2022'de Jason Wei ve arkadaşlarının makalesiyle geniş çapta tartışıldı. Makale, ara akıl yürütme adımları içeren örneklerin büyük dil modellerinin karmaşık akıl yürütme görevlerindeki başarısını belirgin biçimde artırdığını gösterdi. Eylül 2026 itibarıyla birçok model bu düşünme aşamasını kendi içinde zaten yapıyor. OpenAI rehberi de akıl yürüten modellerin üst düzey yönlendirmeyle, klasik modellerin ise çok kesin talimatlarla daha iyi çalıştığını söylüyor. Yine de matematik, mantık ya da çok adımlı bir planlama sorusunda "önce adımları yaz, sonra cevabı ver" demek ve cevabı kontrol etmesini istemek işe yarar. Anthropic de modelden bitirmeden önce cevabını belirli ölçütlere göre sınamasını istemeyi öneriyor.

Sistem promptu

Sohbetin tamamına yön veren, genellikle kullanıcının görmediği talimattır. Bir şirketin müşteri hizmetleri botu, arka planda "sen şu firmanın destek asistanısın, yalnızca şu konularda cevap ver" gibi bir sistem promptuyla çalışır. OpenAI bu katmana geliştirici mesajı diyor. Sen de bunun bir benzerini kullanabilirsin. Eylül 2026 itibarıyla üç aracın yardım sayfaları buna benzer özellikler anlatıyor. ChatGPT'de özel talimatlar (Custom Instructions) web ve masaüstünde Ayarlar içindeki Kişiselleştirme bölümünde duruyor. Claude'da projeler, her projeye ayrı talimat tanımlamana izin veriyor. Gemini'de Gem'ler ise kendi talimatlarınla çalışan, tekrar tekrar kullanabileceğin özelleştirilmiş Gemini sürümleri. Bu özelliklerin adı, yeri ve hangi planda açık olduğu değişebildiği için kullandığın aracın güncel ayarlarına bakmak en doğrusu.

Prompt mühendisliği nedir, meslek mi?

Prompt mühendisliği, bir modelden tutarlı biçimde istediğin sonucu alacak talimatları yazma, deneme ve iyileştirme işidir. Google rehberi bu sürecin tekrarlı olduğunu, denemeye ve kullanım durumuna göre iyileştirmeye dayandığını vurgular. TÜBİTAK Bilim Genç'teki yazı da süreci ihtiyacı belirleme, bağlam verme, yapılandırma, test edip iyileştirme adımlarıyla anlatır.

Anthropic'in rehberi ilginç bir ön koşul koyar. Prompt üzerinde çalışmaya başlamadan önce başarının ne demek olduğunu net tanımlamanı, bunu sınamanın bir yolunu bulmanı ve geliştirmek istediğin ilk taslağa sahip olmanı ister. Aynı rehber, her sorunun prompt ile çözülmediğini de açıkça söyler. Örneğin hız ve maliyet sorunlarında farklı bir model seçmek daha kolay bir çözüm olabilir.

Bireysel kullanıcı için bunun anlamı şu. Prompt yazmak bir kez yapılıp biten iş değil, bir sohbettir. İlk cevaba bakarsın, eksik olanı söylersin, yeniden istersin. OpenAI'ın ChatGPT yardım merkezi de aynı yaklaşımı önerir. Bir başlangıç promptu yaz, sonuca bak, ifadeyi düzelt ya da bağlam ekle.

Kurumlarda bu iş daha sistemli yapılır. Uygulamalara gömülen sistem promptları yazılır, test edilir, sürümlenir. Ama temel beceri aynı. Ne istediğini açık, eksiksiz ve denetlenebilir biçimde anlatmak. Bu beceri, yapay zekayı genel olarak nasıl kullanacağını anlattığım yapay zeka nasıl kullanılır rehberinin de merkezinde duruyor.

Prompt yazarken en sık yapılan hatalar

Bağlamı atlamak. Kendi kafandaki durumu model de biliyor sanmak. Anthropic'in altın kuralı burada çok işe yarar. Promptunu konuyu bilmeyen bir iş arkadaşına göster. O kafası karışarak okuyorsa, model de karışacaktır.
Birden fazla işi tek cümleye sıkıştırmak. "Şunu özetle, çevir, bir de tweet yap" gibi. Sırası önemli olan işleri numaralı adımlar halinde yaz.
Biçimi söylememek. Tablo bekleyip paragraf almak, kısa cevap bekleyip bir sayfa metin almak genellikle biçimin belirtilmemesinden olur.
Yalnızca yasak listesi vermek. "Şunu yapma, bunu yapma" yerine ne istediğini tarif et.
İlk cevabı son cevap saymak. Beğenmediğin yeri söyleyip düzelttirmek promptun doğal parçasıdır.
Cevabı sorgulamamak. İyi yazılmış bir prompt bile yanlış bilgiyi engellemez. Model emin bir dille hata yapabilir. Önemli bilgileri kaynağından kontrol etmek, benim şüphe disiplini dediğim alışkanlığın ta kendisi.

Bir de hangi aracı kullandığın fark yaratır. Aynı prompt farklı modellerde farklı sonuç verebilir. Hangi aracın hangi işte öne çıktığını en iyi yapay zeka hangisi yazısında karşılaştırdım.

Prompt yazarken güvenlik için nelere dikkat etmelisin?

Prompta kişisel veri yazma

Prompta yazdığın her şey, kullandığın hizmetin sunucularına gider. Ne kadar saklanacağı ve nasıl kullanılacağı ayarlarına ve hizmetin politikasına bağlı. Örneğin OpenAI'nin veri kontrolleri sayfasına göre kişisel ChatGPT hesaplarında "Improve the model for everyone" (Modeli herkes için geliştir) ayarı açıksa sohbetler modelleri geliştirmek için kullanılabiliyor ve bu ayarı kapatabiliyorsun. Bu yüzden T.C. kimlik numarası, banka ve kart bilgileri, şifreler, sağlık raporları, müşteri listeleri ve şirketinin gizli belgeleri prompta girmemeli. Bir belgeyi özetletmen gerekiyorsa isimleri ve numaraları önce çıkar ya da "Müşteri A", "Şirket B" gibi yer tutucularla değiştir. Hangi bilgiyi paylaşmaman gerektiğini ve ayarlarda neleri kapatabileceğini ChatGPT güvenli mi yazısında ayrıntılı anlattım.

Prompt enjeksiyonu nedir?

Prompt enjeksiyonu, modelin davranışını istenmeyen şekilde değiştiren girdilerle yapılan bir saldırı türüdür. OWASP'ın büyük dil modeli uygulamaları için hazırladığı 2025 tarihli en büyük on risk listesinde ilk sırada yer alır. OWASP iki türü ayırır. Doğrudan enjeksiyonda kullanıcı kendi mesajıyla modeli yönlendirir. Dolaylı enjeksiyonda ise model bir web sayfası ya da dosya gibi dış bir içeriği işlerken, o içeriğe gizlenmiş talimatlar modelin davranışını değiştirir. OWASP bu talimatların insan gözüyle okunabilir olmasının bile gerekmediğini not eder.

Senin açından pratik sonucu şu. Bir yapay zeka aracına internetteki bir sayfayı, gelen bir e-postayı ya da tanımadığın birinden gelen bir dosyayı okutup üzerinde işlem yaptırıyorsan, o içeriğin içinde modele yönelik gizli talimatlar olabilir. Özellikle e-postana, takvimine ya da dosyalarına erişebilen araçlarda, modelin önerdiği işlemleri onaylamadan önce ne yapacağını oku.

Şimdi ne yapmalısın?

Son hafta yapay zekaya yazdığın bir promptu aç ve rol, görev, bağlam, örnek, biçim, kısıt listesinden hangilerinin eksik olduğuna bak.
Aynı işi eksik parçaları ekleyerek yeniden iste ve iki cevabı karşılaştır.
Sık yaptığın bir iş için beğendiğin bir çıktıyı örnek olarak saklayıp sonraki promptlarında kullan.
Kullandığın araçta kalıcı talimat özelliğini bul ve kim olduğunu, hangi dilde ve hangi uzunlukta cevap istediğini bir kez yaz.
Promptuna yapıştırmadan önce belgedeki kişisel ve gizli bilgileri temizlemeyi alışkanlık haline getir.
Daha geniş bir çerçeve istersen Yapay Zeka Okuryazarlığı rehberine göz at.

Kapanış

Prompt, yapay zekaya ne istediğini anlattığın metin. Türkçesi istem. İyi bir prompt sihirli kelimelerden değil, iyi bir iş tarifinden oluşur. Kime, ne için, hangi biçimde istediğini açıkça söylersen model de sana daha yakın bir cevap verir. Cevabı yine de sen okur, sen sınar, sen karar verirsin.

Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Prompt ne demek?

Prompt, bir yapay zeka modeline, özellikle ChatGPT, Claude ya da Gemini gibi büyük dil modellerine bir çıktı üretmesi için verdiğin talimattır. Kutucuğa yazdığın soru, yapıştırdığın metin, verdiğin örnekler ve istediğin biçim promptun parçasıdır. Model senin niyetini bilemez, yalnızca önüne konan metni görür. Bu yüzden promptun ne kadar net ve bağlamlı olduğu, alacağın cevabın kalitesini doğrudan etkiler.

Promptun Türkçe karşılığı nedir?

Bilişimde Özenli Türkçe Çalışma Topluluğu, prompt için istem, prompt engineering için de istem mühendisliği karşılığını kullanıyor. TÜBİTAK Bilim Genç'teki bir yazı girdi mühendisliği ve komut mühendisliği gibi karşılıkları da anıyor. Günlük konuşmada ise çoğu kişi hâlâ prompt kelimesini tercih ediyor. İkisi de aynı şeyi anlatır. Özenli yazıda istem kelimesini kullanmak iyi bir seçimdir.

İyi bir prompt nasıl yazılır?

İyi bir prompt altı parçadan oluşabilir. Rol, yani modelin hangi bakış açısıyla cevap vereceği. Görev, yani ne yapmasını istediğin. Bağlam, yani kim için ve ne amaçla. Örnek, yani beğendiğin bir çıktı. Biçim, yani liste, tablo ya da uzunluk. Kısıt, yani ton ve sınırlar. Basit sorularda görev yeterlidir. Sonuç seni tatmin etmezse eksik parçayı ekleyip yeniden iste ve iki cevabı karşılaştır.

Prompt mühendisliği nedir?

Prompt mühendisliği, bir yapay zeka modelinden tutarlı biçimde istediğin sonucu alacak talimatları yazma, deneme ve iyileştirme işidir. OpenAI, Anthropic ve Google rehberleri bu sürecin tekrarlı olduğunu vurgular. Önce başarının ne demek olduğunu tanımlarsın, ilk taslağı yazarsın, sonuçları sınar ve promptu düzeltirsin. Kurumlarda sistem promptları bu şekilde geliştirilir. Bireysel kullanıcı için ise ilk cevaba bakıp eksik olanı söylemek aynı becerinin gündelik hâlidir.

Few-shot prompt ne demek?

Few-shot, yani birkaç örnekli prompt, modele görevi anlatırken birkaç girdi ve beklenen çıktı örneği göstermektir. Hiç örnek vermeden yazılan prompta ise zero-shot, yani sıfır örnekli prompt denir. Google, Gemini için promptlarda örnek kullanmayı önerir ama çok fazla örneğin modeli örneklere aşırı bağlayabileceği uyarısını yapar. Anthropic en iyi sonuç için 3 ile 5 arası, çeşitli ve birbirine benzer biçimde yazılmış örnek önerir.

Prompta kişisel bilgi yazmak güvenli mi?

Prompta yazdığın her şey kullandığın hizmetin sunucularına gider ve hizmetin ayarlarına ve politikasına göre saklanabilir. Bu yüzden kimlik numarası, banka ve kart bilgileri, şifreler, sağlık raporları ve şirketinin gizli belgeleri prompta girmemeli. Bir belgeyi özetletmen gerekiyorsa isimleri ve numaraları önce çıkar ya da yer tutucularla değiştir. Dış kaynaklı sayfa ve dosyaları okuturken de gizli talimat içerebileceklerini, yani prompt enjeksiyonu riskini unutma.

Paylaş

Yazar

Cem Ünsal

Dijital Girişimci · Yazar · Antrenör

Yapay zekâ ve kişisel güvenlik üzerine yazıyor. Şirketlerin yapay zekâ dönüşümünde karar vericilere yön veriyor.

Hakkımda