Kavgadan Nasıl Kaçılır? Büyüyen Bir Tartışmayı Yatıştırmanın Adımları

Kısa cevap

Kavgadan kaçmanın yolu, tartışma kavgaya dönmeden önce gerilimi düşürmektir. Önce kendini sakinleştir, bir adım geri çekilip mesafe aç, ellerini görünür tut ve iki taraf için de çıkış yolu bırak. Sesini alçalt, duyguyu adlandır, tartışmayı kazanmaya çalışma. Kişi ısrar ediyor ya da yaklaşıyorsa konuşmayı bırak, kalabalık bir yere uzaklaş ve gerekirse 112'yi ara.

Kavgadan kaçmanın en güvenilir yolu, kavganın daha başlamadan önceki dakikalarında saklı. Çoğu yumruk, birkaç cümlelik bir tartışmanın, sertleşen bir bakışın ve kimsenin geri adım atmadığı bir anın sonunda gelir. Gerilimin basamaklarını erken fark eder, egonu kenara koyar, karşındakiyle arana mesafe ve kendine bir çıkış yolu açar, sesini ve bedenini sakinleştirmek için kullanırsan tartışmaların büyük kısmı orada söner. Sönmüyorsa uzaklaşırsın, gerekirse 112'yi ararsın.

Savunma Sanatları Antrenörü olarak boks, kick boks ve Krav Maga dersi veriyorum. Öz savunmanın en temel ilkesi bir tekniğin adı değil, tek bir cümledir. En iyi öz savunma girilmeyen kavgadır. Bu yazıda o cümlenin pratikte ne anlama geldiğini anlatıyorum. Trafikte, kalabalıkta, gece dışarıdayken ya da komşunla kapı önünde büyüyen bir tartışmayı nasıl yatıştıracağını, hangi işaretlerde artık konuşmayı bırakıp gitmen gerektiğini adım adım bulacaksın.

Yazıdaki yöntemler bana ait bir icat değil. Birleşik Krallık'ta güvenlik görevlilerinin zorunlu çatışma yönetimi eğitiminden, sağlık çalışanları için yazılmış klinik rehberlerden ve polis eğitimlerinde ölçülmüş gerilim düşürme (de-escalation) programlarından geliyor. Bu meslekler her gün öfkeli insanla karşılaşıyor ve neyin işe yaradığını sınayarak öğrendi.

Kavgadan kaçmak korkaklık mı?

Hayır. Kavgadan uzak durmak, kazanılacak hiçbir şeyin olmadığı bir riski reddetmektir. Sokakta çıkan bir arbedede kuralı kimse koymaz. Karşındakinin yanında arkadaşı olabilir, cebinde bir şey olabilir, düştüğün yer kaldırım kenarı olabilir. Kendini kanıtlama ihtiyacı ise kavgayı büyüten en güçlü yakıtlardan biridir. Dövüşü öğrenmek, insana önce dövüşün ne kadar öngörülemez olduğunu öğretir.

Egoyu bırakmak, haklılığından vazgeçmek demek değil. Haklı olabilirsin. Sırada önüne geçen, park yerini kapan, gece yarısı müzik açan kişi gerçekten yanlış yapıyor olabilir. Ama o anki soru "kim haklı" değil, "bu akşam herkes evine sağ salim dönecek mi" sorusudur. İkinci soruyu öne aldığında kararların değişir.

Bir tartışma kavgaya nasıl dönüşür?

Kavga nadiren birden patlar. Çoğunlukla basamak basamak tırmanır ve her basamakta durdurmak için bir fırsat vardır. Okullarda, hastanelerde ve bakım kurumlarında gerilim düşürme eğitimi veren Crisis Prevention Institute (CPI), bu tırmanışı dört davranış düzeyiyle anlatıyor.

Kaygı. Kıpırdanma, içine kapanma, huzursuzluk, sessizlik ya da davranışta veya ruh halinde fark edilir bir değişim. Burada önerilen sakin bir ses tonu, empatik bir beden dili ve aktif dinlemedir.
Savunmacı davranış. Meydan okuyan dil, reddetme, sözlü saldırganlık, volta atma ya da direnç. Burada saygılı ama kararlı kalmak, net sınırlar koymak ve güç savaşından kaçınmak önerilir.
Risk davranışı. Kişinin kendisi ya da başkaları için risk oluşturan, fiziksel saldırganlık dahil davranışlar.
Gerginliğin azalması. Yatışma belirtileri, yavaşlayan nefes, alçalan ses, durgunluk ya da duygusal yorgunluk.

Bu modelin sana söylediği en önemli şey, ilk iki basamakta kelimelerin hâlâ işe yaradığıdır. Birleşik Krallık'ta kapı görevlisi, güvenlik görevlisi ve yakın koruma lisansı alacakların geçmek zorunda olduğu Security Industry Authority (SIA) çatışma yönetimi programı da aynı noktaya basar. Programda tutum ve davranış döngüsü öğretilir. Senin tutumun davranışını etkiler, davranışın karşındakinin tutumunu, onun tutumu da onun davranışını. Sen sertleştikçe o da sertleşir. Döngüyü kırmanın en kolay yeri senin tarafındır.

Ben bu okumayı Tehdit Termometresi ile yapıyorum. Tehdit Termometresi, bir tehdidi tek bir blok olarak değil, Düşük, Orta ve Yüksek olarak derecelendirme becerisidir. Düşük derece sınır testidir. Henüz şiddet yoktur ama bir yoklama vardır ve doğru tepki net bir sınırdır, orantısız bir sertlik değil. Orta derece ısrardır. Kişi geri çekilmemiş, zorlamaya devam ediyordur ve bu daha kararlı bir duruş ile mesafe gerektirir. Yüksek derece şiddettir. Tehdit fiziksel eyleme dönüşmüş ya da dönüşmek üzeredir, okuma aşaması biter ve eylem aşaması başlar. Bu yazının neredeyse tamamı termometreyi düşük ve orta derecede tutmak, yüksek dereceye hiç çıkmamak üzerine.

Gerilimin tırmandığını gösteren işaretler neler?

SIA programı, bir çatışmada risk düzeyinin sürekli yeniden değerlendirilmesini ister. Tek seferlik bir bakış yetmez, durum her saniye değişir. Şu işaretler termometrenin yükseldiğini gösterir.

Ses yükseliyor, cümleler kısalıyor, küfür ya da hakaret başlıyor.
Kişi sana doğru yaklaşıyor, aradaki mesafeyi kendisi kapatıyor.
Göğsünü öne çıkarıyor, kollarını açıyor, yumruklarını sıkıp açıyor.
Volta atıyor, yerinde duramıyor, etrafına bakınıyor.
Yanındakiler onu kışkırtıyor ya da çevreleme başlıyor.
Konuşma senin söylediğin şeyle ilgili olmaktan çıkıp "sen kimsin" düzeyine geçiyor.

Bu işaretleri görmek, bedeninde de bir şeylerin değiştiği an demektir. Nabız yükselir, nefes sıklaşır, görüş daralır. Bunun neden olduğunu ve seni nasıl etkilediğini korku anında vücutta neler olur yazısında ayrıntılı anlattım. Kendi bedenindeki bu yükselişi fark etmek, karşındakini yatıştırmanın ilk adımıdır.

Büyüyen bir tartışma nasıl yatıştırılır?

Buradaki adımlar sağlık, güvenlik ve polis eğitimlerinde ortak olan ilkelerden derlendi. Sırayla düşünebilirsin ama gerçekte çoğu aynı anda yürür.

Önce kendini sakinleştir. CPI'ın listesinde "duygusal beynini kontrol altında tut" maddesi var ve öneri sade. Sakin ve profesyonel kalmak için içinden "bununla başa çıkabilirim" gibi bir cümle söylemek. Yavaş ve derin bir nefes de aynı işi görür. İngiltere'nin ulusal klinik rehber kurumu NICE da gerilim düşürme sırasında duygu düzenleme ve öz yönetim tekniklerini kullanmayı, böylece kaygının ya da öfkenin sözlü ve sözlü olmayan ifadelerini (örneğin beden duruşunu ve göz temasını) kontrol altında tutmayı öneriyor.
Mesafe aç. CPI kişisel alana saygıyı ikinci sıraya koyuyor ve 1,5 ile 3 fit, yani yaklaşık yarım ile bir metre arası bir mesafe öneriyor. Sokakta bir yabancıyla bu mesafenin biraz daha fazlası daha iyidir. Bir adım geri atmak hem onun hem senin sinir sistemine "henüz kavga yok" mesajı verir.
Hafif yan dur, ellerini görünür tut. CPI, karşındakine tam karşıdan değil hafif açılı durmayı, ellerin açık ve görünür olmasını öneriyor. Açık avuçlar tehdit gibi okunmaz.
İki taraf için de çıkış yolu bırak. SIA programı, çıkış yolu ve alan sağlamanın önemini ayrıca öğretiyor. CPI da ikiniz için de açık bir çıkışın farkında olmanı öneriyor. Köşeye sıkışmış hisseden insan saldırır. Sen de arkanda duvar, önünde o olacak şekilde durma.
Sesini alçalt, yavaş konuş. Sen bağırırsan o da bağırır. Sen sesini düşürürsen onun da seni duymak için sesini düşürmesi gerekir.
Duyguyu adlandır, tartışmayı kazanmaya çalışma. CPI, duygulara odaklanmayı ve kişinin hissettiğini geri yansıtmayı öneriyor. "Haklısın, kızgın olman anlaşılır" demek, kim haklı tartışmasına girmekten çok daha hızlı yatıştırır.
Kışkırtıcı sorulara takılma. "Sen kimsin ki" gibi meydan okumalara cevap vermek yerine konuyu asıl meseleye geri getir. CPI bunu, güç savaşına girmeden konuya dönmek olarak anlatıyor.
Sessizliğe ve zamana izin ver. CPI'ın son iki maddesi bu. Duraklamaları doldurmak zorunda değilsin. Baskı stresi artırır, biraz zaman ise çoğunlukla sakinlik getirir.
Gerekirse kibarca bitir ve uzaklaş. "Tamam, haklı olabilirsin, iyi akşamlar" deyip yürümek bir yenilgi değil, gerilim düşürmenin son ve en etkili adımıdır.

Ne söylemeli, ne söylememeli?

SIA programı, kendini net ifade etmek (assertion) ile saldırganlık arasındaki farkı ayrıca öğretir. Net olmak, sesini yükseltmeden ve karşındakini aşağılamadan ne istediğini söylemektir. Saldırganlık ise karşındakini küçültmeye, korkutmaya ya da yenmeye çalışmaktır.

İşe yarayan cümleler kısa, sakin ve kapıyı açık bırakan cümlelerdir.

"Seni kızdırmak istemedim."
"Anlıyorum, haklı olabilirsin."
"Bunu büyütmeye gerek yok."
"Aracı çekiyorum, sorun değil."
"Ben gidiyorum, iyi akşamlar."

Kaçınman gereken şeyler de belli. Hakaret, alay, "ne yapacaksın" gibi meydan okumalar, parmakla göstermek, karşındakinin yüzüne doğru eğilmek, arkadaşlarının önünde onu küçük düşürmek. Bunlar termometreyi bir anda yukarı çeker. Bir başka tuzak da son sözü söyleme isteğidir. Son sözü ona bırakmak çoğu zaman tartışmayı bitiren şeydir.

Beden dili tartışmayı nasıl etkiler?

CPI, kişi kontrolünü kaybettikçe sözlerini daha az duyduğunu ve sözlü olmayan işaretlerine daha çok tepki verdiğini hatırlatıyor. Jestlerine, yüz ifadene, duruşuna ve ses tonuna dikkat etmeni, beden dilini açık ve ses tonunu nötr tutmanın gerginliği yatıştırmada büyük iş gördüğünü söylüyor. SIA programı da duygusal yüklü durumlarda sözlü ve sözlü olmayan iletişimin önemini öğretiyor.

Pratikte bunun anlamı şu birkaç küçük şeydir. Omuzlarını gevşet. Kollarını göğsünde kavuşturma, bu kapalı ve meydan okuyan bir duruş gibi okunabilir. Ellerini cebine sokma, karşındaki ellerini görmek ister. Göz temasını kır ama tamamen kaçırma, gözünü dikip bakmak da yere bakmak da yanlış sinyal verir. Ani hareket yapma.

Trafik, kalabalık, gece hayatı ve komşu tartışmasında ne yapmalı?

İlkeler aynı kalır ama her ortamın kendine has bir kaçış yolu ve bir tuzağı vardır.

Trafikte tartışma büyürse

Trafikteki gerilimin en büyük avantajı, aracın kendisinin bir mesafe ve çıkış aracı olmasıdır. Kornaya, el hareketine ya da ışıklarla cevap verme. Göz teması kurma. Karşındaki aracını durdurup iniyorsa sen inme, kapıları kilitle, camı kapalı tut ve güvenliyse yoluna devam et. Seni takip ettiğini düşünüyorsan evine değil, kalabalık ve aydınlık bir yere ya da doğrudan bir karakola doğru git ve 112'yi ara. Park yeri ya da hafif bir sürtme yüzünden çıkan tartışmalarda "sigorta halleder" demek, egoya kazandıracağın hiçbir şeyden daha değerlidir.

Kalabalıkta biri sana çatarsa

Konser çıkışı, maç, sıra, toplu taşıma. Kalabalıkta en büyük risk, olaya dahil olmayan insanların bir anda tarafa dönüşmesidir. Sesini yükseltme, seyirci toplama. Mümkünse yerini değiştir, başka bir vagona geç, sıradan çık. Ortamda görevli varsa ona git. Kalabalık seni korumaz, ama görevli, güvenlik ve kamera çoğu zaman korur.

Gece hayatında, bar ya da kulüpte

Alkol, gerilim düşürmenin her adımını zorlaştırır. Karşındaki daha az dinler, daha hızlı sertleşir ve sen de muhtemelen daha az sakinsin. Burada kural basit. Konuşmayı uzatma. Omuz çarpması, dökülen bir içki ya da bir bakış için açıklama yapmak yerine kısa bir "kusura bakma" de ve uzaklaş. Mekân güvenliğine haber ver. SIA eğitimini zorunlu tutan meslek gruplarından biri de tam olarak bu, kapı görevlileri. Onlar bu işi senden iyi biliyor. Çıkarken yalnız çıkma, taksini mekânın içindeyken çağır.

Komşu tartışması kapı önünde büyürse

Komşu tartışmaları tek seferlik değildir. Yarın da aynı merdiveni kullanacaksınız. Bu yüzden kapı önünde, gece, ikiniz de gerginken çözmeye çalışma. "Şu an ikimiz de gerginiz, yarın sakin kafayla konuşalım" demek sorunu ertelemez, sorunu çözülebilir bir zamana taşır. Kapıyı kapatmak da bir çıkış yoludur. Konu tekrar eden bir sınır ihlaline dönüşüyorsa, bu bir anlık gerilim değil bir örüntüdür ve sınır koymak üzerine yazdıklarım daha çok işine yarar.

Ne zaman konuşmayı bırakıp uzaklaşmalısın?

Gerilim düşürme bir hedef değil, bir araçtır. Amaç tartışmayı kazanmak değil, sağ salim çıkmaktır. Şu durumlarda konuşmayı bırak ve uzaklaş.

Söylediklerine rağmen kişi yaklaşmaya devam ediyor.
Bir silah, bıçak ya da sopa gibi bir nesne görüyorsun ya da sezdiğin bir şey var.
Karşında birden fazla kişi var ya da etrafını sarmaya başladılar.
Kişi alkol ya da madde etkisinde görünüyor ve sözlerin hiç ulaşmıyor.
İçinden bir ses "burada kalmamalısın" diyor.

Uzaklaşırken sırtını tamamen dönmeden önce birkaç adım geri çekil, sonra kalabalık ve aydınlık bir yöne yürü. Kendini ya da başkasını tehlikede hissettiğin an 112'yi ara. Acil çağrıda nerede olduğunu, ne olduğunu ve kaç kişi olduğunu söylemen yeterli. Polis eğitimlerindeki gerilim düşürme tanımı da aynı şeyi vurgular. ABD'deki National Policing Institute'un aktardığı Uluslararası Polis Şefleri Birliği (IACP) tanımına göre amaç, durumu dengeleyip tehdidin aciliyetini azaltarak daha fazla zaman, seçenek ve kaynağın devreye girmesini sağlamaktır. Senin için ek kaynak, yanındaki insanlar, mekân görevlisi ve 112'dir.

Kaçış yolu yoksa ne olur?

Bazen her şeyi doğru yaparsın ve yine de karşındaki saldırır. Termometre yüksek dereceye çıkmıştır. Bu noktada fiziksel tepki son çaredir. Amaç dövüşü kazanmak değil, kendini korumak ve ilk fırsatta oradan uzaklaşmaktır. Bunun nasıl yapılacağı yazıyla öğretilebilecek bir şey değil. Hareketler ancak bir antrenörle, güvenli bir ortamda, tekrar tekrar çalışılarak öğrenilir. Hangi yöntemlerin gerçekte ne kadar işe yaradığını en etkili öz savunma yöntemleri ve sokakta hangi dövüş sanatı işe yarar yazılarında karşılaştırdım.

Ani bir saldırıda birçok insan donar. O donmayı kırmak için K.A.L.K. Protokolü adını verdiğim dört adımlı bir refleks döngüsü öğretiyorum. K.A.L.K., ani tehdit geldiğinde donmayı engelleyen dört adımlı refleks döngüsüdür ve harfleri Kabul Et, Algıla, Lehine Çevir ve Kalk adımlarını anlatır. Bir teknik değil bir zihniyettir. Burada amacı kavgayı sürdürmek değil, donup kalmak yerine kendini güvenli bir yere taşımaktır. Donma tepkisini ve K.A.L.K.'ı daha geniş biçimde Muhafız adlı kitabımda işledim. Kitap yakında çıkacak.

Gerilim düşürme gerçekten öğrenilebilir bir beceri mi?

Evet ve bunun ölçülmüş bir kanıtı var. ABD'nin Louisville kentinde polis teşkilatı 2019'da ICAT (Integrating Communications, Assessment and Tactics) adlı gerilim düşürme eğitimini uyguladı. Cincinnati Üniversitesi'nden Robin Engel liderliğindeki ekibin değerlendirmesi 12 Ocak 2022'de Criminology & Public Policy dergisinde yayımlandı. Eğitimle birlikte güç kullanılan olaylarda yüzde 28, vatandaş yaralanmalarında yüzde 26, polis yaralanmalarında yüzde 36 azalma görüldü.

ABD Adalet Bakanlığı'na bağlı Ulusal Adalet Enstitüsü (NIJ), bu eğitimin özünü durumu zaman ve mesafe kullanarak yavaşlatmak, aktif dinlemek ve güç kullanmadan uzlaşı kurmak olarak özetliyor. Aynı kaynak önemli bir uyarı da yapıyor. Eğitimin etkisi, amirler bu yaklaşımı pekiştirmediğinde zamanla aşınıyordu. Senin için anlamı şu. Gerilim düşürme bir kez okuyup bırakılacak bir bilgi değil, tekrarla korunan bir alışkanlıktır.

Bu sonuçlar polislik için ölçüldü, ama dayandığı ilkeler, yani yavaşlamak, mesafe ve dinlemek, günlük hayatta da aynıdır. Senin elinde polisin yetkisi yok ama polisin sahip olmadığı bir seçeneğin var. Oradan gidebilirsin.

Şimdi ne yapmalısın?

Bir sonraki tartışmanda kendi bedenini izle. Nabzın ve sesin yükseliyor mu, fark et ve bir nefes al.
Üç kısa yatıştırma cümlesi seç ve ezberle. "Anlıyorum", "bunu büyütmeye gerek yok", "iyi akşamlar" gibi.
Girdiğin her yerde çıkışın nerede olduğuna bir kez bak. Bar, metro vagonu, otopark.
Telefonunda 112'yi hızlı aramayı bil ve konumunu tarif etmeyi alışkanlık edin.
Fiziksel öz savunmayı son çare olarak öğrenmek istiyorsan bunu bir antrenörle yap. Antalya'daysan Antalya'da öz savunma dersine nasıl başlanır sayfasında ilk adımları anlattım.
Öz savunmanın geri kalan konularına Öz Savunma rehberinden devam edebilirsin.

Kapanış

Kavgadan kaçmak, kavganın içinde yapılacak bir hamle değil, kavgadan önceki birkaç dakikada verilen bir dizi küçük karardır. Sesini alçaltmak, bir adım geri atmak, son sözü bırakmak, kapıyı açık tutmak. Bunların hiçbiri gösterişli değil ama hepsi işe yarar. Ve unutma, gece eve sağ salim dönmüş olman, o tartışmayı kazanmış olmandan her zaman daha değerlidir.

Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Kavgadan kaçmak korkaklık mı?

Hayır. Kavgadan uzak durmak, kazanılacak hiçbir şeyin olmadığı bir riski reddetmektir. Sokakta çıkan bir arbedede kural yoktur. Karşındakinin yanında arkadaşı ya da üzerinde bir nesne olabilir, düştüğün yer kaldırım kenarı olabilir. O anki asıl soru kimin haklı olduğu değil, herkesin evine sağ salim dönüp dönmeyeceğidir. Bu soruyu öne aldığında geri adım atmak bir yenilgi değil, akıllıca verilmiş bir karar olur.

Öfkeli biriyle konuşurken ne kadar mesafe bırakmalıyım?

Crisis Prevention Institute, kişisel alana saygı için 1,5 ile 3 fit, yani yaklaşık yarım ile bir metre arası mesafe öneriyor. Sokakta bir yabancıyla bunun biraz fazlası daha iyidir. Tam karşıdan değil hafif açılı dur, ellerin açık ve görünür olsun, arkanda duvar kalmasın. Hem senin hem onun için bir çıkış yolu açık kalmalı, çünkü köşeye sıkışan insan saldırmaya daha yatkındır.

Tartışmayı yatıştırmak için ne söylemeliyim?

Kısa, sakin ve kapıyı açık bırakan cümleler işe yarar. Anlıyorum, haklı olabilirsin, bunu büyütmeye gerek yok, iyi akşamlar gibi. Duyguyu adlandırmak, kim haklı tartışmasına girmekten daha hızlı yatıştırır. Hakaret, alay, meydan okuma ve parmakla göstermek ise gerilimi bir anda yükseltir. Son sözü söyleme isteğine direnmek de önemlidir, çünkü son sözü karşındakine bırakmak çoğu zaman tartışmayı bitirir.

Ne zaman konuşmayı bırakıp uzaklaşmalıyım?

Söylediklerine rağmen kişi yaklaşmaya devam ediyorsa, bir silah ya da tehlikeli bir nesne görüyorsan, karşında birden fazla kişi varsa ya da etrafını sarmaya başladılarsa, kişi alkol veya madde etkisinde görünüyorsa konuşmayı bırak. Birkaç adım geri çekil, sonra kalabalık ve aydınlık bir yöne yürü. Kendini ya da başkasını tehlikede hissettiğin an 112'yi ara ve nerede olduğunu, ne olduğunu söyle.

Trafikte biri aracından inip üzerime gelirse ne yapmalıyım?

Araçtan inme. Kapıları kilitle, camı kapalı tut, göz teması kurma ve el hareketlerine ya da kornaya karşılık verme. Güvenliyse yoluna devam et, çünkü araç senin mesafe ve çıkış aracındır. Seni takip ettiğini düşünüyorsan evine gitme, kalabalık ve aydınlık bir yere ya da bir karakola doğru ilerle ve 112'yi ara. Hafif bir sürtme için çıkan tartışmada geri çekilmek her zaman daha ucuzdur.

Gerilim düşürme gerçekten işe yarıyor mu?

Ölçülmüş kanıt var. ABD'nin Louisville kentinde polise verilen ICAT gerilim düşürme eğitiminin değerlendirmesi 12 Ocak 2022'de Criminology & Public Policy dergisinde yayımlandı. Eğitimle birlikte güç kullanılan olaylarda yüzde 28, vatandaş yaralanmalarında yüzde 26, polis yaralanmalarında yüzde 36 azalma görüldü. Eğitimin özü zaman ve mesafe kullanarak yavaşlamak, dinlemek ve güç kullanmadan uzlaşmak. Bu ilkeler günlük hayatta da geçerlidir.

Paylaş

Yazar